https://addisstandard.com/end-the-drone-doctrine-ethiopia-cannot-bomb-its-way-to-peace/

ኣዲስ ኣበባ – ብ4 መስከረም 2025 ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ኣብ ናይ ኤሮኣባይ ድሮን ናይ ኣሰምብሊ ፋብሪካ በጽሐ እሞ “ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝዳሎ ድሮናት” ኢትዮጵያ “ንቝጠባዊ ረብሓታት እታ ሃገር ንምክልኻል ወሳኒ” ምዃነን ብልጽግና ንምቕጻል ኣድላዪ ምዃነን ብትዕቢት ኣዊጁ። “ብዙሕ ርእሰ-ቕትለት ዚፍጽሙ ድሮናት ኢና እነፍሪ ዘለና፣

ቀዳማይ ሚኒስተር ድሮናት ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢትዮጵያ ምስ ቍጠባዊ ምዕባለኣ እናዓበየ ይኸይድ ከም ዘሎ መርትዖ ገይሩ ገሊጽዎ ኣሎ። “ንህልውናን ሉዓላውነትን እታ ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ስግኣት ምስ ዝለዓል ተክኖሎጅያዊ ሓይልና ዕቤትና ከዕቍብ ኢዩ” በለ። ቃላቱ ዘየማትእ እዩ ነይሩ፣ ድሮናት ናይ ምክልኻል መሳርሒታት ጥራይ ዘይኰኑስ እምኒ መሰረት ናይቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ “ሉዓላውነት”ን ዘመናዊነትን ዘለዋ ራእይ እዩ። ሕሉፍ ሓሊፉ እውን “ንህዝቢ ጸላኢ ንምጥፋእ” ኣብ ጭፍራ ኺዝርጋሕ ሓሳብ ኣቕረበ።

እዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ነዚ ሓቂ እዚ ብተደጋጋሚ ኣረጋጊጻ እያ። ኣብ ታሕሳስ 2023 ሪፖርተራት ኣብ ዞባ ኦሮሚያ ኣብ እትርከብ ቍሸት ባሮ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ኣብ እተገብረ ናይ ምሉእ ወንጌል ቤተ-ክርስትያን ኣኼባ ብኸመይ ከም እተወቕዐን ሸሞንተ ሰባት ከም ዝሞቱን ብዝርዝር ገሊጾም። ኣብ ዞባ ኣምሓራ ኣብ ፊኖት ሰላም ምብራቓዊ ጎጃም ዞባ ኣብ ነሓሰ 2023 ብዘጋጠመ መጥቃዕቲ እንተ ወሓደ 30 ሲቪል መብዛሕትኦም ኣብ ዕስራታት ዕድሚኦም ዝርከቡ መንእሰያት ከም እተቐትሉ ኣረጋጊጹ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ጸኒሑ ኣብ ደብረ ማርኮስ እተፈጸመ መጥቃዕትታት ኣረጋጊጹ መርመርቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድማ ኣብ መደበር ኣውቶቡሳትን ኣብ ቤት ትምህርትን እንተ ወሓደ 20 ሰላማውያን ሰባት ዝቐተለ መጥቃዕቲ መዝጊቦም እዮም።

እዚኣቶም ንበይኖም እተገለሉ ጕዳያት ኣይኰኑን። ኣብቲ ንኽልተ ዓመት ዝወሰደ ኣዕናዊ ኲናት ኣብ ዞባ ትግራይ መንግስቲ ብዙሕ ድሮናት መጥቃዕቲ ፈነወ፣ ገለ ኻብዚ ድማ ኣብ ጥሪ 2022 ኣብ ደደቢት ኣብ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት 56 ሰላማውያን ሰባት ዝቐተለ መጥቃዕቲ ከምኡውን ኣብ ግንቦት ጸብሪ ኣብ ሓደ መጥሓን ሓርጭ 17 ሰባት ዝቐተለ ካልእ መጥቃዕቲ።

ንዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ ዓለምለኻዊ ጸብጻብ ተመክሮ ኢትዮጵያ ፍሉይ ከም ዘይኰነ የጕልሕ። ጀፍሪ ኤ. ስሉካ ዝስሙ ተመራማሪ ስነ-ሰብ ኣብታ “ልክዕነት” ድሮን ሓደገኛ ጽውጽዋይ ምዃኑ ኣጠንቀቐ። ጸረ-ዕልዋ ስትራተጂስት ዴቪድ ኪልኩለን ንኮንግረስ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ “ነፍሲ ወከፎም እዞም ዝሞቱ ተዋጋእቲ ዘይኰኑ ሰባት እተፈልየ ስድራቤት ሕነ ናይ ምፍዳይ ሓድሽ ባህጊ ከምኡውን ንዕጡቓት ምንቅስቓስ ዝያዳ ወተሃደራት ይፈጥር” በለ። ስሉካ ድሮናት “ገበናዊ ኣጽዋር ናይ መንግስቲ ግብረ-ሽበራ” ምዃነን ደምደመ። ኣብ መላእ እታ ሃገር ብህይወት ዝተረፉ ሰባት ብተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዝቘጥዑሉ ኣንፈት ኢትዮጵያ ነዚ ዓለምለኻዊ ኣሰራርሓ ዘንጸባርቕ ኢዩ።

መንግስቲ ኣፍጋኒስታን ኣብ 2021 ድሕሪ ዕስራ ዓመታት ዝጸንሐ ዘየቋርጽ ናይ ኣመሪካ ድሮንን ጸረ-ዕልወትን ወፈራታት ድሕሪ ምውዳቑ ከም መጠንቀቕታ ክኸውን ኣለዎ። ኣብ መጥቃዕቲ ኣየር ምውካል ምትእምማን ኣዳኺሙ ነቶም ብህይወት ዝተረፉ ጥሩፋት ገበሮም፣ ኣብ መወዳእታኡ ድማ ታሊባን ናብ ካቡል ንኺምለሱ መገዲ ጸረገ። ኢትዮጵያ እውን ተመሳሳሊ ናይ ገዛእ ርእሳ ዕድል ኣብ ሓደጋ እያ ዘላ። መንግስቲ ኣብ ክንዲ ዝርርብ ድሮናት ብምምራጽ ንሓጺር እዋን ዝጸንሐ ወተሃደራዊ ትርኢት ንነዊሕ እዋን ዘይምርግጋእ ይቕይሮ ኣሎ። ኣብ ቤተ-ክርስትያን ኣብ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣብ ሆስፒታል ዚፍጸም ነፍሲ ወከፍ ሞት ሲቪል ዜሕዝን ፍጻመ ጥራይ ዘይኰነስ ፖለቲካዊ ቝስሊ እውን እዩ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ነዚ ሰረተ-እምነት እዚ ቀጥታዊ ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ንነፈርቲ ከም ምልክት ሉዓላውነትን ዕቤትን ገይሩ ዘኽብር ዘረባኡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ከም መሳርሒ ኲናት መጠን ሕጋውነተን ንምድልዳል ሓጊዙ ኢዩ ። እንተዀነ ግን ነቲ ኣብ ትሕቲአን ሰላማውያን ሰባት ክጠፍኡ ኸለዉ ድሮናት ምብዓል ዓሚቝ ስነ-ምግባራውን ፖለቲካውን ውድቀት ምዃኑ ቃላት ክሽፍኖ ኣይክእልን ኢዩ። ናይ ሓቂ ሃገራዊ ብርታዐ ኣብ ኣኼባ ኣጽዋር ወይ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ምፍራይ ዘይኰነስ ኣብ ምሕላው ህይወትን ክብረትን ሰብኣዊ መሰላትን እዩ ዚዕቀን ። ነፍሲ ወከፍ ኣድማ ነፍሲ ወከፍ ሞት ሓደጋ ውግእ ዘይኰነስ ብቐጥታ ደይመደይ ኢልካ ዚግበር ፖለቲካዊ ምርጫታት እዩ።

ኣህጉራዊ ስቕታ ነዚ ዜሕዝን ፍጻመ እዚ ጥራይ እዩ ዜደልድሎ። ኣብዚ ቐረባ ግዜ ካብ ኤምባሲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝወጸ መግለጺ ናይ ድሮን መጥቃዕትታት ደው ንምባል ዝቐረበ ንጹር ጻውዒት ምውጋዱ ዘጨንቕ ምትሕብባር ዘንጸባርቕ ኢዩ። ዲፕሎማሲ ስትራተጅያዊ ረብሓታት ካብ ሲቪላዊ ዕቝባ ንላዕሊ ቀዳምነት ምስ ዚህብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ሰማይ ሽበራ እዩ ዚተርፍ።

ኢትዮጵያውያን ንሓያሎ ዓመታት ምስ ሰብኣዊ ዋጋ ናይ ድሮን ኲናት ክነብሩ ጸኒሖም ኢዮም። ምስክርነት ብጃምላ ዝጠፍአ ጃምላዊ ጕድኣት ከምኡውን ብተደጋጋሚ ዝቐረበ ኣህጉራዊ ጻውዒት ጭቡጥ ለውጢ ኣየፍረየን። በዚ ምኽንያት እዚ ኸኣ እዩ እቲ ጠለብ ሕጂ ናብ ተሓታትነት ኪኸይድ ዘለዎ። መንግስቲ ኣብ ሲቪላዊ ኸባቢታት ዝወርድ መጥቃዕቲ ድሮን ብህጹጽ ደው ንምባል ብዛዕባ ዝሓለፈ ግፍዒ ናጻ ምርመራ ንኽገብር ከምኡውን ገበነኛታት ፍትሒ ንኽቐርቡ ንምርግጋጽ ተሓታቲ ክኸውን ኣለዎ። ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ እውን ብንጹርን ህጹጽን ናይ ጸጥታን ወተሃደራዊ ምትሕብባርን ስጕምቲ ክወስድ ኣለዎ ዲፕሎማስያዊ ተሳትፎ ድማ ኢትዮጵያ ምስ ኣህጉራዊ ሰብኣዊ ሕጊ ኣብ ምኽባር እተመርኰሰ ክኸውን ኣለዎ። AS