ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓድሽ ናይ ምምዝባል ዳይናሚክ ካብቲ ካብ ስዑዲ ዓረብ ብግዴታ ምውጻእ ዘስዕቦ ሳዕቤን ይቕልቀል ኣሎ።

ኣማኢት ኣሽሓት ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝመጹ ስደተኛታት ኣብ ዞባ ወሽመጥ ወሽመጥ ፍርቂ ቀዋሚ ስራሕ ደልዮምን ረኺቦምን ከምዘለዉን፡ ብዙሓት ካብ ደቡብ ምብራቕ ኤስያ ዝመጹ ስደተኛታት እውን ከምኡ። ይኹን እምበር ማሕበረ-ቁጠባውን ፖለቲካውን ድሕነቶም በዚ ሕጂ ዘሎ ለውጢ ኣብተን ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ንወጻእተኛታት ሰራሕተኛታት ዝህብኦ ዕድላት ይንቀጥቀጥ ኣሎ፡ እዚ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ስታቲስቲክስ ምውጻእ ስደተኛታት ካብቲ ዞባ ይንጸባረቕ። ብተዘዋዋሪ መንገዲ ኣብ ሱዳን፣ ኢትዮጵያ፣ ኤርትራን ሶማልያን ህይወቶም ምስዚ ምንቅስቓሳት ዝተሓዋወሰ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ውልቀሰባት እውን ይጸልዎም ኣሎ።

ኣብ መፋርቕ 2019 ኣስታት 2 ሚልዮን ወጻእተኛታት ዜጋታት ካብ ስዑዲ ዓረብ ከምዝወጹን ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመትን ፈረቓን ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ሰራሕተኛታት ብኣስታት 22 ሚእታዊት ከምዝነከየ ተገሊጹ። ምኻዶም ካብቲ ኣብ ቀረባ እዋን ብሰበስልጣን ስዑዲ ዓረብ ዝተነድፉ ሓያሎ ተበግሶታት ዝስዕብ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ዜጋታታ ሽቕለት ኣልቦነት ክቕንስ እዩ ዝብል (ብዘይግቡእ ቦታ) ተስፋ ብምግባር ቁጽሪ ወጻእተኛታት ሰራሕተኛታት ንምንካይ ዝዓለመ እዩ። ሓደ ካብዚ ኣብ ሓምለ 2017 ዝተኣታተወ ተበግሶ፡ ወጻእተኛታት ሰራሕተኛታት ንነፍሲ ​​ወከፍ ኣብ ኢቃማኦም (ፍቓድ ስራሕ) ዝተመዝገበ ጽግዕተኛ፡ ንህጻናት ሓዊሱ፡ ኣብ ወርሒ 100 ርያል (ኣስታት 27 ዶላር) ክኸፍሉ ዝጠልብ ግብሪ እዩ። እቲ ኣብ ዓመት ሰነዳቶም ንኽሕደሱ ምስ ዝቐርቡ ዝኽፈል ክፍሊት፡ ድሕሪኡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ሓምለ ንሓደ ጽግዕተኛ ብ100 ርያል ወሲኹ። ሰራሕተኛታት ነዚ ዋላ ንሓንቲ ንእሽቶ ስድራቤት ኣብ ወርሒ ኣማኢት ተወሳኺ ዶላር ዝበጽሕ ቀረጽ እንተዘይከፊሎም፡ ኢቃማኦም ከሐድሱ ስለዘይክእሉ፡ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ናይ ምንባርን ምስራሕን ሕጋዊ መሰሎም ይስእኑ። ኣብዚ እዋን’ዚ ሰባት ‘ክተዓጽዉ’ ሓደጋ ኣለዎም፣ ምኽንያቱ ሰበስልጣን ስዑዲ ዓረብ እዚ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ዕዳታት ክሳብ ዝኽፈል ከይወጹ ይኽልክሉ። ኣብዚ ሊምቦ ዝተታሕዙ ሰባት ብዝሒ ንምዝራብ ዘጸግም እኳ እንተኾነ፡ ኣብቶም ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዝርከብ ኤርትራዊ ህዝቢ፡ ኣዘራረብትና “እዚ ንመን ከም ዘጋጠመ ንምፍላጥ ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ” ብምባል ብሓዘን ገሊጾም። በዚ ኸምዚ ኣብ ስርዓተ ግብሪ እታ ሃገር ዝተራእየ ለውጢ፡ ኣብታ ዜግነት ይኹን ስደተኛነት ኣብ ዘይርከበሉ ሃገር፡ ወጻእተኛታት ዓሚቝ ተቓላዕነት ከምዘለዎም ዘቃልዕ ኮይኑ፡ እዚ ንሰራሕተኛታትን ጽግዕተኛታቶምን ዝምልከት ዕጡቕ ሓድሽ ስርዓተ ግብሪ፡ እዞም ተበግሶታት ብፍሉይ ንደገ ንምድፋእ ዝተዳለዉ ምዃኖም ይሕብር እቶም ስድራቤት ዘለዎም።

ነቶም ካብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ወጺኦም ብድሕሪኡ ናብ ካምፓላ መንገዶም ዝረኸቡ ዝቖመ ትኹረት ናይዚ ጽሑፍ ዝፈጥር ህዝቢ ኤርትራ፡ እቲ ኩነታት ፖለቲካዊ ከምኡ’ውን ቁጠባዊ ብድሆታት ደርቢዩዎ ኣሎ። ናብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ዝግበር ጉዕዞ ንነዊሕ እዋን ድሕነት ዝሕግዝ ቫልቭ ኮይኑ፡ ንኹነታት ግጭትን ዓፈናን ኣብ ገዝኦም ክገድፉ ኣኽኢልዎም ነይሩ። ገለ ኤርትራውያን ስድራቤታት ኣብ ርያድን ጅዳን ብርግጽ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሓሉ እዋን፡ ወለዲ መጀመርያ ኣብ ትሕቲ ደርጊ፡ ሕጂ ድማ ኣብ ትሕቲ’ዚ ሕጂ ዘሎ ገዛኢ ሰልፊ እታ ሃገር፡ ዓመጽን ዓፈናን ቁጠባዊ ውድቀትን ገዲፎሞ ስለ ዝነበሩ። ኣብ ስዑዲ ዓረብ ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዘቤታዊ ስርዓት ስደተኛታት ዘይምህላዋ ዑቕባ ረኺቦም ዘይፈልጡ እኳ እንተነበሩ፡ ብዝኾነ ኣብ ዝቐጸሉ ዓሰርተታት ዓመታት ኣብኡ ብመጠኑ ማሕበራውን ቁጠባውን ድሕነት ከረጋግጹ ክኢሎም ነይሮም፡ ብዙሓት ድማ ኣብቲ… ሃገር። ብዙሓት ካብቶም ቃለ መሕትት ዝገበርናሎም መንእሰያት ካብ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ወጺኦም ኣይፈልጡን። ሕጂ ኣብ ወሽመጥ ዓረብ ናይ ምንባርን ምስራሕን ኣማራጺ ተታሒዙሎ

ምስ ስድርኦም ካብ ስዑዲ ዓረብ ክወጹ ዝኸኣሉ ውልቀሰባት ኣዘራሪብናዮም፣ መጀመርያ ናብ ኤርትራ ብድሕሪኡ ድማ ቀልጢፎም ንቕድሚት ካብታ ሃገር ተጓዒዞም። ነባሪ ዘይኮኑ ዜጋታት ሒዞም ናብ ኤርትራ ዳግማይ ኣብ ዝኣተዉሉ እዋን፡ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ወርሒ መስኮት ዳግማይ ብሕጋዊ መንገዲ ካብታ ሃገር ክወጹ ዕድል ተዋሂብዎም። እዚ ኣዝዩ ወሳኒ እዩ ነይሩ: ካብዚ ንውሓት ግዜ ንላዕሊ እንተጸኒሖም ህጻናት ናብ ቤት ትምህርቲ ወተሃደራዊ ስልጠና ሳዋ ክለኣኹን ዓበይቲ ድማ ዳግማይ ኣብ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት እታ ሃገር ክኣትዉን፣ ስድራቤቶም ዝድግፉ ቁጠባዊ መሳርሕታት ስኢኖም ይተርፉ። ኣብ ወሽመጥ ዓረብ፡ እስራኤልን ደቡብ ሱዳንን ዝርከቡ ዕዳጋታት ስራሕ ብዓቢኡ ተዓጽዮም ብምህላዎም ግን፡ እቲ ዝቕጽል ስጉምቲ ንስድራቤታት ንጹር ኣይነበረን። ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ መንጎ ክልቲአን መንግስተንን መንግስትን ኣብ ኣስመራ ዝነበረ ርክብ ድሕሪ ምምሕያሻት ወይ ኣዝየን ክቡራት ወይ ኣዝየን ውሕስነት ዘይብለን ኮይነን ተራእየን፣ እቲ ዘስካሕክሕ ኩነታት ሊብያ ድማ ኣብ ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ጠፊኡ። በዚ ኸምዚ ስድራቤታት ኣብ ኡጋንዳ ተኣኪቦም ወይ ናብ ወጻኢ ሃገር ናይ ምግዓዝ ዕድላት ተስፋ ይገብሩ ነይሮም ወይ ድማ ናብቲ ኣብ ካምፓላ ዝጻወት ዝቕጽል መድረኽ ህይወቶም ካብ ስልጣኖም ይለቅቑ ነበሩ።

መብዛሕትኦም፡ ሕቶኦም ዕዉት ክኸውን እዩ ዝብል ተስፋ ውሑድ እኳ እንተነበሮም፡ ዑቕባ ንምሕታት መደብ ነይርዎም። ኣብ ውሽጢ እተን ንኽልቲኡ ኩነታት ስደተኛታትን ውሳነታት ዳግመ-ምጥያስን ንምውሳን ሓላፍነት ዝስከማ ትካላት ዝረአ ዘሎ ስፍሕ ዝበለ ብልሽውና፡ እዞም ኣማራጺታት ብዓቢኡ ብተመጣጣኒ ዋጋ ዘይብሎም ምዃኖምን፡ እቶም ሰበስልጣን ካብ ወሽመጥ ዓረብ ከም ዝመጹ እንተተኣሚኖም ድማ መመልከቲታቶም ብጥርጣረ ከምዘማልእዎን ይንገር። ውልቀሰባት ናብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ክስደዱ ዝወሰድዎ ውሳነ ይኹን እምበር ቅድሚ ብዙሕ ዓመታት ስደተኛታት ዘይኮኑስ ናይ ሰራሕተኛታት ስደተኛታት ከም ዝገበሮም ከምዝተነግሮም ጸብጺቦም። ካብቶም ኣብ ካምፓላ ቃለ መሕትት ዝገበርናሎም ዓበይቲ ወለዶ፡ እዚ ንዕቀት ዝመልኦ ኣተሓሳስባ፡ ታሪኽ ይደጋገም ከምዘሎ ንኽስምዖም ኣበርክቶ ገይሩ። ከምቲ ሓደ ሰብኣይ ኣብ ሕቶ ዘቕረቦ “ኣብ ሱዳን ከም ስደተኛታት ክንጽበ ስለዘይከኣልና ናብ ስዑዲ [ኣብ 1980ታት] ከይድና። ገንዘብ ክንጽበ ኣይከኣልናን – ካበይ’ዩ ክመጽእ?” ሕጂ’ውን ስድራቤታት ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዎም ድሩት ኣማራጺታት፡ ከምኡ’ውን ኣብ ኤርትራ ወይ ኣብ ካልእ ካብ ሃገር ወጻኢ ኣብ ዝገብርዎ ጉዕዞታት ንኣዕሩኽን ቤተሰቦምን ንምድጋፍ ዘለዎም ቀጻሊ ሓላፍነት ኣብ ኡጋንዳ ዳግማይ ይለዓል ነበረ። በዚ ኸኣ እዞም ውልቀሰባት ካብ ወሽመጥ ዓረብ ብግዴታ ብምውጻኦም ዘስዓቦ ክሳራ ኣታዊን ሓዋላን ክኽሕሱ ስግረ-ሃገራዊ መርበባት ስለዝጽውዑ፡ ጽልዋታት ናይዚ ኣብ ወሽመጥ ዓረብ ክዓቢ ተኽእሎ ኣሎ።