https://www.jpost.com/opinion/article-856080

ምውሳኽ ክስታት ምጽናት ዓሌት ኣብ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ንኣንባባውያን ኣጀንዳታት ዘገልግል ክኸውን ከሎ፡ ሓቀኛ ፍታሕ ድማ ኣብቲ ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ሃገራዊ መስርሕ ዘተ ክኸውን እንከሎ እዩ።

ኣብ ሓደ “Misframing the Ethiopian Crisis: A Call for Instand Dimplisoncy” ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ ጽሑፍ፡ ኣብ 28 ግንቦት 2025 ኣብ 28 ግንቦት 2025 ዝወጸ ጽሑፍ ኢየሩሳሌም ዝተሓትመ፡ እቲ ደራሲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣንጻር ኣምሃራ ዝግበር ዝነበረ ናይ ምጽናት ኲናት ከምዘሎ ይምጉት።

ከምዚ ዝኣመሰለ ቅሉዕ ግጉይ ሓበሬታ ኣብ ከም ድፋዕ የሩሳሌም ክቡር ዝኾነ ጽሑፍ ምሕታሙ ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ። ደራሲ ንኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ናይ ጸጥታ ብድሆታት ከም “ግጭት” መለለዪኡ ብምግባሩ ይነቕፎ።

ብመሰረት እቲ ደራሲ፡ እቲ ዝግንፍል ዘሎ፡ ብመንግስቲ ኣንጻር ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ናይ ስነ-ምግባር ጉጅለታት ኢትዮጵያ ዝፍጸም ዝነበረ፡ እቲ ዝግንፍል ዘሎ ናይ ምጽናት ውግእ እዩ። እዚ ዘይሓላፍነታውን መሰረት ዘይብሉን ክሲ እዩ።

ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን፡ ካብቲ ምጽናት ዓሌት ዝብሎ ዘሎ ክሲ ብዘይግቡእ ክንጥንቀቕን፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ጽዩፍ ገበን ዝብል ክስታት ፖለቲካዊ ምግባርን ክንጥንቀቕ ይግባእ። ምጽናት ዓሌት እቲ ዝለዓለ መልክዕ ገበንን ኢሰብኣዊነትን ክፍኣትን እዩ። ኣብ መላእ ዓለም ናይ ምጽናት ዓሌት ምብዛሕ ምብዛሕ ዕረፍቲ ክህበና ዝግበኦ ነገር እዩ።

ሓላፍነት ዝስምዖም ማዕከናት ዜና እውን ናይ ሓሶት ክሲ ምጽናት ዓሌት ከይዝርግሑ ክጥንቀቑ ይግባእ። ከምዚ ዝኣመሰለ ኣበሃህላታት ብዘይ ጭቡጥ መሰረት ብዝተገብረ መጠን፡ ነቲ ኣብ ሓቀኛ ግዳያት ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ከቢድ ገበን ዘጋጠመ፡ ነቲ ኣብ ሓቀኛ ግዳያት ዘጋጠመ ከነእምን ሓደጋ ንገብር።

. እዚ ምስ ተዛረበ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ዕላማዊ ርእይቶ እንተሃልይዎ፡ ብሄራዊ ምልሻታት መሪሕ ተራ ዝጻወተሉ ግርጭታት ኣሎን ነይሩን ዝብል ግርጭታት ከም ዘሎን ነይሩን ዝብል መኽሰብ የለን። እቲ ምስ ቲፒኤልኤፍ ዝነበረ ግጭት፡ ንህዝቢ ቲግሬይ ዝውክል እዩ ዝብል ቲፒኤልኤፍ ዝበሃል ኣዕናዊ ኲናት ሓድሕድ እዩ ነይሩ፡ ኣብኡ ድማ መብዛሕትኦም ብሄራት ቲግሬያውያን መሪሕ ተራ ዝጻወቱሉ ዝነበሩ።
ኣብ ዞባ ኦሮሚያ ንብሄራዊ ኦሮሞ ንውክል ኢና ዝብል ናይ ኦሮሞ ሓርነታዊ ግንባር እዩ፣ ንሱ ድማ ቀንዲ ዋና ዋና ቀንዲ ተዋሳኢ ናይቲ ግጭት እዩ። ኣብ ዞባ ኣምሃራ፡ እቲ ንብሄራዊ ኣምሃራ ኢና ዝብል ፋኖ፡ ኣብ ልዕሊ ፌደራል መንግስቲ ትሑት ጽዓት ዘለዎ ናዕቢ ኣብ ቅድሚት ይስራዕ።

እቲ ኦሮሞ፡ ኣምሃራ፡ ከምኡ’ውን ቴጋሩ፡ እቶም ሰለስተ ዓበይቲ ብሄራት ኢትዮጵያ፡ ብሓባር ልዕሊ 2/3 ካብ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ይኾኑ። ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት ንነፍሲ ​​ወከፍ ካብዞም ብሄራት ዝውክሉ ብሄራት ወኪሎም እዮም ዝብሉ ብሄራት ምልሻታት ኣለዉ።

ኣብ ጥርዓናትን ትረኻታትን ናይቶም ብሄራት ዕጡቓትን መሳርሕቶም ተጓዓዝትን፡ ነፍሲ ወከፍ ካብዞም ብሄራት ብጃምላ ዓሌት ዝሳቐዩ ውጹዓት ውሑዳት ኮይኖም፡ ነዚ ህላዌታዊ ስግኣት ንምዕጋት ዝሕግዝ እንኮ መገዲ፡ መራሕቲ ናይዞም ዕጡቓት ጉጅለታት ኣብቲ ማእከል ፍጹም ስልጣን ንኽሕዙ ጥራይ እዩ።

ኣብቲ ዝኸፍአ መልክዕ መንነት ፖለቲካ ዝፈልጡ ብሄራዊ ሰብ ሃፍቲ፡ ንልዕልና ፖለቲከኛታት ካብቲ ብሄር ዝጠልብን ዘመኽንን ህላወኣዊ ሓደጋ የቐምጥ። ነዚ ልዕልና ንምምጻእ ድማ ብብሄራዊ መስመር ደገፍ የንቀሳቕሱን ንፌደራል መንግስቲ ንምፍታሽ ኣጽዋር ይእክቡን።

እቲ ሰፊሕ ቅዲ ኣዝዩ ተመሳሳሊ እዩ። ብሰንኪ ምትሕውዋስ ብርክት ዝበሉ ዝተሓላለኹ ረቛሒታት ዝመጽእ ቅዲ እዩ። ሓደ ዓቢ ነገር ግን ዓቢ ነገር፡ ብሄር ኣብ ዝሓለፈ ምምሕዳራት ክሳብ ክንደይ ብሲኒካል ፖለቲካዊ መልክዕ ከም ዝረኸበን መሳርሒ ከም ዝገበረን እዩ።