ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ንእሽቶ ሃገር ኤርትራ፡ ኣማኸርቲ ፖሊሲ ወጻኢ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ልዕሊ ዓቐን ምቕላልን ጽልዋታትን ከም ዝምርኮሱ ዘርኢ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ነቲ ውጽኢታዊ ስትራተጂታት ፖሊሲ ወጻኢ ንምስራሕ ኣገዳሲ ዝኾነ ዝተሓላለኸ ፖለቲካዊ ዳይናሚክስ ዘደብዝዝ እዩ። ንኣብነት “ሰሜን ኮርያ ኣፍሪቃ” ኢልካ ምጽዋዕ፡ ንጥረ ነገር ዝጎደሎን ትርጉም ዘለዎ ዘተ ወይ ኣብ ኢድካ ዘሎ ዝተሓላለኸ ጉዳይ ኣብ ትርጉም ዘለዎ ዘተ ኣበርክቶ ዘይገብርን ቀሊልን ስምዒታዊን ስነ-ቓላዊ መሳርሒ እዩ። ብተመሳሳሊ ንኤርትራ ብዘይ ወግዓዊ ስያመ ብኣመሪካ ወይ ሕቡራት ሃገራት ብዘይ ወግዓዊ ስያመ ናይ ግብረሽበራ መወልቲ ምዃና ምኽሳስ፡ ተኣማንነት ዘዳኽምን ሃናጺ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ዲስኩር ከዕቢ ዘይክእልን ኣንጻር ኣፍራይነት ዝጥቀመሉ ኣገባብ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ኣብ ምሕደራን ንፖለቲካዊ ጽገና ዝግበር ጻውዒትን ዝምልከት ነቐፌታ ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል’ዩ፡ ንሃገር ድማ ንጹህ ምልካታ ዝብል ስያመ ወይ’ውን ብቕጽበት ምዕራባውያን ቅዲ ዲሞክራሲ ብቕጽበት ክትግበር ዝጠልብ ስያመ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ኩነታት ካብ መጠን ንላዕሊ የቃልሎን ነቲ ዝተሓላለኸ ክውንነታቱ ክማርኽ ኣይከኣለን።
ምዕራባውያን ሃገራት ብተደጋጋሚ ነቲ ኣብ ኤርትራ ንምጽላው ዝገብርኦ ጻዕሪ ቀጻሊ ውድቀት ዘጋጥመን ጸገማት ከጋጥመን ምኽኣሉ ዘገርም ኣይኮነን። ንሃገር ብሓቂ ንምርዳእ፡ ኣብቲ ታሪኻዊ ሱራታ ምድምሳስ ኣገዳሲ እዩ፡ እዚ ኸኣ ብዛዕባ ናይ ወጻኢ ሓይልታት ጽኑዕ ዘይምትእምማን ኣዝዩ ሱር ዝሰደደ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ንሃገራዊ ድሕነት ዝምልከት ስክፍታታት ንምፍታሕ ህጹጽ ኣድላይነት ምፍላጥ ማዕረ ማዕሪኡ ኣገዳሲ እዩ።
ኤርትራ ምስ ናይ ወጻኢ ሓይልታት ዘለዋ ከቢድ ርክብ፡ ካብቲ ኣብ ግዳማዊ ምትእትታውን ምዝመዛን ዝነበረ ስንባደ ዝፈጥር ታሪኻ ሱር ዝሰደደ እዩ። ህዝባ ኣብ ልዕሊ 50 ዓመታት መግዛእቲ ጥልያን ተጻዊሩ፣ እዚ ድማ ስርዓታዊ ዓሌታዊ ምፍልላይ፣ ኣድልዎን ምዝመዛን ህዝቢ እቲ ከባቢ፣ ልዕሊ ዓሰርተ ዓመት ምምሕዳር እንግሊዝን ምሕዋስ ኢትዮጵያ፣ ድሕሪኡ ንሰለስተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝወሰደ ግዝኣታዊ መግዛእቲ ዘጠቓለለ እዩ። እዚ ዘሕምም ታሪኽ እዚ፡ ንናጽነት ንነዊሕ እዋን ዝቐጸለ ቃልሲ ዝያዳ ተጋደደ፡ ኣብቲ እዋን’ቲ ባዕዳዊ ምትእትታውን ተደጋጋሚ ጥልመትን ርኡይ ተራ ዝነበሮ እዩ።
ብተወሳኺ ናጽነታ ስዒቡ እታ ሃገር ኣብ ወሳኒ ጉዳያት ኣህጉራዊ ደገፍ ዘይምህላው ብተደጋጋሚ የጋጥማ ነይሩ። ንኣብነት፡ ኣብ 2002፡ እቲ ብዘይመዓርበሉ ኮሚሽን ዶብ፡ ነቲ ዘካትዕ ግዝኣት ባድመ ንኤርትራ ዝሽልም “ናይ መወዳእታን ቀያድን” ውሳነኡ ኣብ ዘውጽኣሉ እዋን፡ ማሕበረሰብ ዓለም ከም ዋሕስ ናይቲ ስምምዓት ተራኡ ክፍጽም ኣይከኣለን፡ እዚ ድማ ነቲ ውሳነ ምኽባር ኣብ ምትግባር ዘይከኣልን ሸለልትነትን ኣርእዩ። ብተወሳኺ፡ ምጽባቕ ኣህጉራዊ እገዳ ምጽዓን፡ ንቁጠባ እታ ሃገር ብኸቢድ ብምጉዳእ፡ ህዝባ ኣብ ምሕዋይ ኣብ ዝግበር ቃልሲ ገዲፉ። ነዚ ብድሆታት እዚ ምላሽ ንምሃብ፡ እቲ ህዝቢ፡ እቲ ዘጋጥሞ ልዕሊ ዓቕሙ ግዳማዊ ጸቕጢ እኳ እንተ ዀነ፡ ንርእሰ-ምርኮስ ዚኸውን ፖሊሲ ኽትቅበል ግዴታ ዀይኑ እዩ።
ብተወሳኺ ምዕራባውያን ሃገራት እውን መብዛሕትኡ ግዜ ንሃገራዊ ድሕነት ንምሕላውን ንመሰረታዊ ኣቑሑትን ኣገልግሎትን ንህዝቢ ምቕራብን ንምርግጋፅን ኣብ ምምዛን ኣድላይነት ፖለቲካዊ ጽገና ኣብ ምምዛን ዘጋጥሞም ብድሆታት ኣፍልጦ ዘይህባን ዘድንቓን ይመስላ። ሃገራዊ ስግኣታት ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን፡ ሃገራዊ ህይወት ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ ጽገናታት ቅድመ-ኩነት ክወስድ ይኽእል። ልኡላውነት ቀዳምነት ናይ ሓደ ህዝቢ ክኸውን ኣለዎ ምኽንያቱ ኣብ ልዕሊ ናይ ገዛእ ርእሱ ጉዳያቱ ምሉእ ቁጽጽር እንተዘይህሉ፡ ዝኾነ ፖለቲካዊ ጽገና ትርጉም የብሉን፡ ምኽንያቱ ንደጋዊ ምትላል ተቓላዓይ ስለ ዝኸውንን ንፍቓድ ህዝቢ ብሓቂ ንምንጽብራቕ ዓቕሚ ዘይብሉን ስለ ዝኸውን።
ልዕሊ 120 ሚልዮንን እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ቁጠባን ብቕልጡፍ ዝዓቢ ዘሎ ህዝብን፡ ኢትዮጵያ ንማሕበራዊ ተበጻሕነትን ታሪኻዊ ኣበሃህላታትን ኣብ ገማግም ባሕሪ ገማግም ባሕሪ ኤርትራውያን ንናጽነትን ግዝኣታዊ ጽንዓትን ኤርትረያ ይፈታተኑ። ዋላ’ኳ ናይ ሰላማዊ ዕላማ መረጋገጺ እንተሃለወ፡ ኢትዮጵያ ወተሃደራዊ ዓቕሚን ምድላይ ምድላይ ባሕርን ኣብ መጻኢ ክመጽእ ዝኽእል ግጭት ዝምልከት ስክፍታታት ነዳዲ። ብተወሳኺ፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ዞባ ቲግራይ ምስ ዞባ ቲግሬይ ዝነበረ ታሪኻዊ ጽልእን ዶባዊ ክርክርን ንኤርትራ ርኡይ ሓደጋ የስዕብ። ስለዚ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ቀጻሊ ስግኣት ከም ዘጋጥሞ ምድምዳም ምኽንያታዊ እዩ። እዚ ስግኣት እዚ ሓቀኛ ይኹን ወይ ጥራይ ዝግመት ብዘየገድስ፡ እንተተፈጢሩ ክህልዎ ዝኽእል ጽልዋ ንምቅላል ዝሕግዙ ስጉምትታት ንምትግባር ዘኽእል እኹል ቁምነገር ኣለዎ።
ስለዚ፡ እቲ ካብ ጎረቤቱ ዝመጽእ ቀጻሊ ስግኣት፡ ዘይምትእምማን ደገ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ርእሰ-ምርኮስ ምትኳር፡ ነቲ ናይ ሃገር ውሳነ-መምርሒ ማዕቀፍ ናይቲ ሃገር ከም ዝቐርጾን፡ ንሃገራዊ ምክልኻል ቀዳምነት ምሃብ ወሳኒ ኣገዳስነት ከም ዘጉልሕን ብቐሊሉ ከረጋግጽ ይኽእል። እዚ ድማ ነቲ ብጻዕሪ ዝረኸብዎ ናጽነቱን ልኡላውነቱን ንምሕላው ግዴታዊ ወተሃደራዊ ኣገልግሎትን ብተዛማዲ ዓቢ ሰራዊትን ኣስዒቡ። ከምቲ ብተዛማዲ ምርግጋኡ ዝረጋገጽ- ካብ ከም ኢትዮጵያ ዝኣመሰለ ዕግርግር ዝመልኦ ጎረባብታ ወጻኢ ደው ኢሉ፡ እዚ ድማ ምስ ስቡር ሓድነት ዝቃለስ ዘሎ፤ ኣብ ዝተናውሐ ኲናት ሓድሕድ ዝተሰለመ ሱዳን፤ ሶማልያ፡ ኣብ ነዊሕ እዋን ኣንጻር ኣልሻባብ ኣብ ዝግበር ግጭት ተዋፊራ፤ ከምኡ’ውን ብናዕቢ ኣል ሃውቲ ዝተሳቐየ የመን-ኤርትራ ኣብቲ ዞባ ኣውትላይር ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ፡ ብዓቢኡ ድማ ከምዚ ዝኣመሰለ ዕግርግር ኣርሒቑ። መንግስቲ እታ ሃገር ንሃገራዊ ድሕነት ንምርግጋጽን ልምዓት ንምዕባይን ንስርዓት ምሕደራኡ ብግቡእ ክጥምቶ ይኽእል’ዩ ምባል ዘድልዮ ኣይኮነን።
ኤርትራ ኣብቲ ዞባ ኣወንታዊ ተራ ከም ዘለዋ ክትማጎት ኣጸጋሚ እዩ፣ እዚ ድማ ውሽጣዊ ምርግጋእታ ተጠቒማ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ናይ ሓባር ዝምድናታት ንምዕባይ ዝዓለመ ዲፕሎማስያዊ ተበግሶታት ኲንሄድ ትጥቀም። እዚ ተበግሶታት እዚ ዞባዊ ምትእስሳር የሐይል፣ ስኒት ምድንፋዕ፣ ከምኡ’ውን ንሓድሕዳዊ ምርድዳእን ሰላምን ናይ ሓድሕዳዊ ምርድዳእን ሰላምን ሃዋህው ይሕብሕብ። ኣብ ጥቅምቲ 2024፡ ኤርትራ፡ ሶማልያን ግብጽን ዞባዊ ምትሕግጋዝ ንምሕያል፡ ብኤርትራ ዝተጸውዐን ዝተኣንገደን ስሉሳዊ ኣኼባ ኣካይደን። ኤርትራ ንሃገራዊ ሰራዊት ሶማልያ ብሓገዝ ስልጠና’ውን ደጊፋቶ’ያ፣ እዚ ኣበርክቶ’ዚ ንፕረዚደንት ሶማልያ ንዞባዊ ምርግጋእ ኣገዳሲ ምዃኑ ኣፍልጦ ዝሃበ’ዩ።
ኤሪትርያ ኣብ ዞባዊ ምርግጋእ ኣወንታዊ ኣበርክቶ ናይ ምግባር ርኡይ ዓቕሚ እኳ እንተሃለዎ፡ ዝተጋደደ ናይ ፖሊሲ ለበዋታት ኣብ ምቕራጽ ዘተ ፖሊሲ ወጻኢ ግን ይቕጽል። እዚ ጉድለት ዘለዎ ኣገባባት፡ ውጽኢታዊ ዝምድናታት ወጻኢ ሃገራት ኣመሪካ ንምህናጽ ዘድሊ ምዕባለታት ከዳኽም እዩ። ንኣብነት፡ ገለ ካብቲ ኣብ ቀረባ እዋን ናብቲ ዝመጽእ ምምሕዳር ትራምፕ ዝቐረበ ናይ ፖሊሲ ለበዋታት፡ ክፍሊ ካዝና ኣመሪካ፡ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ምስ ካልኦት ሃገራት ዘለዎ ሽርክነት ከዳኽም፡ ከምኡ’ውን ንለውጢ ስርዓት ንምድጋፍ፡ ኮንግረስ ኣመሪካ ንዘለዎ ምወላ ንምክያድ፡ እገዳ ንምትዕራቕ፡ ንክፍሊ እገዳ ንምትሓዝ ዝግበር ጻውዒታት የጠቓልል።
እቲ ንዝለዓለ እገዳ ዝቐረበ እማመ ንዘይውጽኢቶምን ኣብ ልዕሊ ሲቪላት ዘውርድዎ ዘይመጣጠን ጉድኣትን ዕሽሽ ይብሎ። እገዳ መብዛሕትኡ ግዜ ንቑጠባዊ ዘይምርግጋእ የጋድድ፣ እዚ ድማ ናብ ዝለዓለ ድኽነትን ጸገምን ይመርሕ፣ እዚ ድማ ዝለዓለ መጠን ስደት ክድርኽን ኣብ ቅልውላው ስደተኛን ስደትን ኣበርክቶ ክገብርን ይኽእል፣ ኣብ እዋን እዚ ድማ ውልቀሰባት ዝሓሸ ዕድላት ስለ ዝደልዩ ወይ ካብ ምብስባስ ዝመጽእ ኩነታት ከምልጡ ይኽእሉ።
ብተወሳኺ፡ ጸቕጢ ዝገብሩ ኣህዛብ ምስ ኤርትረያ ርክብ ንኽገብሩ፡ ነቲ ዝተሓላለኸ ጂኦፖለቲካዊ መልክዕ ናይቲ ዞባ ዕሽሽ ይብሎ። ከምዚ ዓይነት ኣገባብ ንኤርትራ ናብ ዘይምዕራባዊ ሓይልታት ንምቕራብ ንምድፋእ ሓደጋ ኣለዎ። ኣብዚ እዋን እዚ ኣዝዮም ውሑዳት ኣህዛብ ኣብ ኤርትራ ጽልዋ ዘለወን ኮይነን ምናልባት ካብ ምዕራብ ዝመጽእ የለን። ምስ ምዕራባውያንን ጎረባብቲ ሃገራትን ምትሕብባር ዘዕቢ ዲፕሎማስያዊ ተበግሶታት ብፍላይ ምስ ኢትዮጵያ ዝሓሸ ናይ ፖሊሲ ምኽሪ ምኾነ።
ጻዕርታት ለውጢ ስርዓት፡ ከምቲ ኣብ ዒራቕ፡ ሊብያን ኣፍጋኒስታንን ዝርአ፡ ብተደጋጋሚ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ኲናት ሓድሕድ፡ ምድኻም ትካላት መንግስትን ዘይተደልየ ሰብኣዊ ቅልውላዋትን ከም ዘስዕቡ ስለ ዝገለጹ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ውጽኢታዊ ከም ዘይኰነ ይረጋገጽ እዩ። ብተወሳኺ ንልኡላውነት ኤርትራውያንን ንመሰል ህዝቡን ናይ ገዛእ ርእሶም ፖለቲካዊ መጻኢ ንምቕራጽ መሰል ህዝቡ የዳኽሞ። ከምዚ ዝኣመሰለ ተግባራት’ውን ኤርትራ ነቲ ንነዊሕ እዋን ኣብ ምትእትታው ወጻኢ ዘይምትእምማን፡ ኣብ መንጎ ህዝብን ኣመሪካን ከባብን ኣመሪካን ቂምታን ምዕማቝ ጽልእን ነዳዲ ዝህብን ዘዕምቖን ዘይምትእምማን የጋድዶ። U.S. ምስ ኤርትራ ዝያዳ ሃናጺ ዝምድና ክትሰርሕ ትኽእል እያ፡ ታሪኻዊ ኵነታታ ብምእማን፡ ልኡላውነታ ብምኽባር፡ ሕጋዊ ስክፍታታት ጸጥታኣ ብምእማን፡ ኣብ ሓድሕዳዊ ረብሓታት ብምትኳር።
ኣብ መደምደምታ፡ ኤርትራ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብጌጋ ይርዳእን ብኣሉታ ዝጽዋዕን፡ ኣብ ውሽጢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ምርግጋእ ኣብ ምዕቃብ ዓቢ ተራ ኣለዎ። እቲ ዝተሓላለኸ ታሪኻን ጂኦፖለቲካዊ ዳይናሚክስን ጸጥታዊ ታሪኻን፡ ንተግባራቱን ፖሊሲታቱን ንምርዳእ፡ ንቑጽ-ኣገባብ ንምርዳእ ዝሕግዝ ንኡስ ኣገባብ የድሊ። ከም ለውጢ ስርዓት ወይ እገዳ ምግባር ዝኣመሰሉ ጉድለት ዘለዎም ናይ ፖሊሲ ለበዋታት ንዞባዊ ዘይምርግጋእ ዝያዳ ከጋድዱን ናብ ሰላምን ልምዓትን ዝግበር ዘሎ ምዕባለታት ክዕንቅፍን ይኽእል እዩ። ንስትራተጂካዊ ረብሓታት ምስ ስነ-ምግባራዊ ጽምዶ ዝሰማማዕ ብጥንቃቐ ዝተመጣጠነ ስትራተጂ፡ ንኤርትራ፡ ሰፊሕ ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣመሪካን ርኡይ ክኸውን ዝኽእል ብልጫታት ይህብ። ቀርኒ ናይ ኣፍሪቃ ጂኦፖለቲካዊ መልክዓ-ምድሪ ቀጻሊ ፍልቀት ኣብ ዝገብረሉ ዘሎ እዋን፡ ኤርትራ ከም መሻርኽቲ ኣብ ዞባዊ ምርግጋእ ዘለዋ ዓቕሚ ዕሽሽ ክበሃል የብሉን።
