ኣዲስ ኣቤባ– ሌተናል ጀነራል ትሳድካን ጌብሬተንሳኤ፡ ምክትል ፕረዚደንትን ዲሞክራታይዜሽን ካቢነ ሚኒስተራትን ናይቲ ግዝያዊ ግዝያዊ ምምሕዳር ቲግሬይ፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤሪትርያን ዝነበረ ኲናት “ዘይተረጋገጸ ይመስል” ዝብል ኲናት ኣጠንቂቑ፡ ምድላዋት “ናይ መወዳእታ መድረኻት”ን ቲግራይን ቀንዲ ውግእ ናይ ምዃን ኣብ ሓደጋ ከእትው ከሎ ኣጠንቂቑ።
“ኣብ ዝኾነ ህሞት፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ኲናት ክበታተን ይኽእል’ዩ” ክብል እቲ ናይ ቀደም ሓላፊ ስታፍ ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ዝነበረ ትሳድካን፡ እቲ ግጭት ኪኖ ክልቲአን ሃገራት ክዝርጋሕ ከም ዝኽእል ብምጥንቃቕ፡ ነቲ ናይ ኣፍሪቃ ጸብጻብ ኣብ ዝሃቦ ሓተታ፡ ንሱዳንን ንዞባ ቀይሕ ባሕርን ከም ዝጸልዎ ኣጠንቂቑ። “ቲግራይ ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ግርጭት ክትወጽእን ሰላም ከተስፍሕን ምመረጸ” ዝበለ ግን እቲ “ኣማራጺ ንሰላም ምጽባብ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ኲናት ከም እንኮ ኣማራጺ ይገድፍ” ኢሉ።
እቲ ኣብ መንጎ ኣዲስ ኣቤባን ኣስማራን ዝነበረ ምሕዝነት ካብ ስምምዕ ሰላም ፕሪቶርያ ጀሚሩ “ቀስ ብቐስ በብቑሩብ ከም ዝነከየ” ብምግላጽ፡ ኲናት ንኽህሉ ተኽእሎኡ እናወሰኸ ይኸይድ ከም ዝነበረ ተማጒቱ። “ምድላው ኣብ ናይ መወዳእታ መድረኻቶም እዩ ዘሎ” በለ፡ ኣብ ሓደ ዝተወሰነ ነጥቢ ምስ በጽሑ፡ “ንዕኦም] ንድሕሪት ክትመልሶ ኣዝዩ ከቢድ ይኸውን” ኢሉ ኣጠንቂቑ
ንኤርትራ “ሃዳናይ መንግስታዊ ባህሪ” ብምስዓብን “ኣብ ከባቢኣ ዝርከባ ሃገራት ብፍላይ ድማ ኢትዮጵያን ሱዳንን ንምጥቃም” ከም ዝጽዕርን ከሲሱ። ኤርትራይ ንቲግሬይ ከም “ቀንዲ ዕንቅፋት” ንህርፋንኣ ከም “እቲ ቀንዲ ዕንቅፋት” ጌራ ከም ዝቖጽሮን ኣስማራ ንውግእ “ንነታ ኢሳይያስ ንተኮሊፍና ዝብሎ – ተስፋ ቆሪጽናያ – ድሕሪ እቲ ናይ ፕረቶርያ ምቁራጽ ስምምዕነት ተጻብኦታት (ኮሃ) ከም ዝቖረጸቶ ኣጠንቂቑ።
ትሳድካን ኣብ ውሽጢ ቲግራይ ዝርከቡ ምፍልላይ ነቲ ኩነታት ዝያዳ ከተሓላለኸ ከምዝኽእል እውን ኣጠንቂቑ። “እቶም ኣብቲ ዝተበታተነ TPLFን ወተሃደራትን ሕሉፍ ልቦም ክከላኸሉ ዝደልዩ ወተሃደራትን ኣብዚ እዋን’ዚ ዝገበርዎ ጌጋታት ንነብሶም ክከላኸሉ ይመርጹ ነይሮም” ክብል ጽሒፉ ኢሳይያስ ብምጽንባር” ክብል ጽሒፉ። ገለ መራሕቲ ቲግሬያን ንኤርትራ ከም መሳርሒ ጌሮም ከም መሳርሒ ጌሮም ኣቢይ ኣሕመድ ከም መሳርሒ ይርእይዎ ኣብ መወዳእታ ኣንጻር ኤርትራ ባዕላ ምጥዋይ። “እቲ ፍጹም መቕጻዕቲ ዘለዎ ጣዕሚ ሓይሊ ነዚ ጉጅለ እዚ ኣይገደፎን” ብምባል “ንዕጫ ህዝቢ ቲግሬይ ብዘይምግናን” ኢሉ ከሲሱ።
ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ነበር ሙላቱ ቴስሆም ብተመሳሳሊ መንገዲ ንፕረዚደንት ኤርትራውያን ኢሳያስ ኣፍወርኪ ነቲ ናይ ፕሪቶርያ ሰላም ስምምዕ ንምድኻም “ኣብ ውሽጢ TPLF ዘሎ ክፍሊ ንምልኣኽ” ፈቲኑ። ሙላቱ ንኣል ጃዚራ ኣብ ዝሃቦ ናይ 17 ለካቲት ርእይቶ፡ ተግባራት ኢሳይያስ “ኣብ ሰሜናዊ ኢትዮጵያ ንኲናት ክኸብብ”ን “ንኹሉ ውዕል ሰላም ከበራብርን” ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ። ብተወሳኺ ኤርትራ ንምርግጋእ ንምንካይ “ኣብ ውሽጢ TPLF”ን “ኣብ ኢትዮጵያ ኣምሃራ ስቴት ዝርከብ ምልሻ ምህንድስናን” ትድግፍ ከምዘላ ይኸስስ።
ኤርትራ ነዚ ክስታት እዚ ነጺጋቶ ኣላ፡ ሚኒስተር ሓበሬታ የማን ጂ.ሜስከል ድማ “ንውግእ ዝፈጥር ኣጀንዳ ምኽንያታዊ ንምግባር” ዝዓለመ “ድፍረት ዝመልኦ ክሲ” ኢሉ ጸዊዕዎም። ኤርትራ፡ ውሽጣዊ ቅልውላዋት ኢትዮጵያ ግዳማዊ ክኸውን ከም ዘይብሉ ተማጒቱ፡ “እቲ ነቲ ዞባ ዝጠቅም ዕጽፍታት ካብ ኢትዮጵያ እምበር ኣብ ካልእ ቦታ ዘይኮነስ ካብ ኢትዮጵያ ዝምንጩ” ብምግላጽ ገሊጹ። ኣብ ኢትዮጵያ ወተሃደራዊ ህላወ ዝብል ክሲ እውን ነጺጉዎ፣ እቲ ናይ ፕሪቶርያ ስምምዕ “ውሽጣዊ ኢትዮጵያዊ ጉዳይ” እዩ ኢሉ።
ትሳድካን፡ ሓደ ዝተሓደሰ ኲናት፡ “እቲ ኲናት ምስ ተዛዘመ፡ ሕጂ ከም እንፈልጦ ዘለና ጂኦግራፊ ናይተን ግዝኣታት ከም ሓደ ኣይክኸውንን እዩ” ዝብል መጠንቀቕታ፡ “ሳዕቤናት ዘጥፍእ ሳዕቤን” ከም ዝኸውን ገሊጹ ነይሩ። ብፍላይ ዓለማዊ ኣቓልቦ ኣብ ካልእ ቦታታት ትኹረት እንተሃልይዎ፡ “ዩክሬን፡ ሩስያ፡ ማእከላይ ምብራቕን ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎን” ሓዊሱ፡ “ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣብ መድረኽ ቀይሕ ባሕርን ዓቢ ፖለቲካዊ ዳግመ-ምስምማዕ” ኢሉ ኣተንቢሁ።
ትሳድካን፡ እቲ ዝበለጸ ኣማራጺ ቲግሬይ፡ “ውግእ ምጥዋይ” ምዃኑን፡ ን“ምሉእ ምትግባር ስምምዕ ፕሪቶርያ” ምድፋእን’ዩ ኢሉ ተማጒቱ። መንግስቲ ኢትዮጵያን ዓለምለኻውያን መሻርኽትን “ኣብ መበል ዓሰርተው ሓደ ሰዓት ካልእ ኣዕናዊ ኲናት ክሰግርን ከውጽእን” ተማሕጺኑ። ይኹን እምበር፡ ንውግእ ንምዕንቃፍ ዝግበር ጻዕሪ እንተፈሺሉ፡ እቲ ውግእ ብኹሉ መገዲ ዝሓጸረ ምቁራጹ፡ ማለት ወተሃደራዊ ወይ ዲፕሎማስያዊ – ንረብሓ ቲግሬይን እቲ ዞባን ምዃኑ ኣጠንቂቑ።
