https://www.bbc.com/tigrinya/articles/cwy852krwjzo

5 መስከረም 2025

ግብጽን ሱዳንን፡ እቲ ንኽምረቕ ሒደት መዓልታት ዝተረፎ ዓቢይ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ንሃገራት ታሕተዋይ ተፋሰስ እቲ ሩባ ዘስዕቦ ስግኣት ኣመልኪተን ሓበራዊ መግለጺ ኣውጺአን ኣለዋ።

ምኒስተራት ጉዳያት ወጻእን መስኖን ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ካይሮ ተራኺቦም ድሕሪ ምዝታዮም እዮም፡ ሓባራዊ መግለጺ ኣውጺኦም ዘለዉ።

እቶም ምኒስተራት፡ እቲ ብረቡዕ 28 ነሓሰ 2017 [ግ] ኣብ ዘውጽእዎ ሓባራዊ መግለጺ፡ እቲ ግድብ “ብመሰረት ዓለማዊ ሕጊ ኣብ ምርግጋእ ተፋሰስ ምብራቓዊ ክፍሊ ሩባ ኣባይ ቀጻሊ ሓደጋ ዘስዕብ’ዩ” ዝብል ትሕዝቶ ይርከቦ።

እቶም ምኒስተራት፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ካይሮ ዝተኻየደ ኣኼባ፡ እቲ ግድብ ኣህጉራዊ ሕጊ ዝጥሕስን ኣብ ትሕታዋይ ተፋሰስ ሩባ ኣባይ ንዝርከባ ሃገራት ከቢድ ሓደጋ ከምዘስዕብን ኣተሓሳሲቦም።

ኢትዮጵያ ነቲ ግድብ ማይ ንምምላእ፡ ዝወሰደቶ በይናዊ ስጕምቲ ዝተቓወሙ ምኒስተራት እተን ሃገራት፡ “ውሕስነተን ማየንን ሓደን ዘይመቓቐልን” ምዃኑ ኣስሚሮምሉ።

ወሲኾም፡ “ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ተፋሰስ ምብራቓዊ ኣባይ እትኽተሎ ፖሊሲ ክትክልስን ኣለዋ” ብምባል ዳግማይ ዞባዊ ምትሕብባር ከተናዲ ይጠልቡ።

ግብጽን ሱዳንን ኣብ ዘውጽእኦ መግለጺ፡ ተሳትፎ ካልኦት ሃገራት ተፋሰስ ናይል ብምንጻግ፡ እቲ ጉዳይ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፡ ግብጽን ሱዳንን ጥራይ ክረአ ከምዘለዎ ገሊጸን።

ኣብ መጋቢት 2011፡ ቅድሚ እወጃ ህንጸት እዚ ግድብ፡ ካብተን 11 ኣባል ሃገራት እቲ ተፋሰስ፡ ልዕሊ ሰለስተ ኢድ፡ ኣብቲ ተፋሰስ ኣብ ሓበራዊ ልምዓት ንምንጣፍ ዝዓለመ ዞባዊ ኮሚሽን ክምስረት ምውሳነን ዝዝከር እዩ።

ግብጽን ሱዳንን ካብዚ ሓበራዊ ዞባዊ ስምምዕ ወጺአን ከምዝጸንሓ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ህንጸቱ ኣብ 2003 [ግ] ዝተጀመረ ግድብ ህዳሰ ኣብ መንጎ ሰለስቲአን ሃገራት ዘይምርድዳእ ከምዝፈጠረ ዝዝከር እዩ።

ኣብ ፈለማ እዋን፡ ኣብ ህንጸት እቲ ዓቢ ግድብ ብዝምልከት፡ ተቓውሞ ዘይነበራ ሱዳን፡ ሓደ-ሓደ ግዜ ከምዚ ናይ ሕጂ እዋን፡ ምስ ግብጺ ሓበራዊ መርገጽ ክትሕዝ ትርአ።

ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ግብጽን ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ክልትኣውን ስሉሳውን ዝርርባት ከካይዳ’ኳ እንተጸንሓ፡ ኣብ ዝዀነ ዓይነት ስምምዕ ከይበጽሓ፡ ህንጸት እቲ ግድብ ሓሙሽተ ግዜ ማይ መሊኡ።

ግብጺ፡ ብተደጋጋሚ ንኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ግድብ ቀያዲ ስምምዕ ክትፍርም ሓቲታ’ኳ እንተነበረት፡ ኢትዮጵያ ግን ኣይተቐበለቶን፤ እቶም ዝርርባት ድማ ብዘይ ፍረ ተበቲኖም።

ኣብዚ እዋን፡ ኢትዮጵያ ህንጸት እቲ ግድብ ዛዚማ ኣላ፤ ንዘተ ግን ማዕጾኣ ክሳብ ሕጂ ክፉት ምዃኑ ምኒስተር ማይን ጸዓትን ሃብታሙ ኢተፋ (ዶክተር) ንቢቢሲ ሓቢሩ።

እዚ ገዚፍ ግድብ ብብዝሒ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከም ዘመንጩን፡ እዚ ድማ ንብዙሓት ዜጋታት እታ ሃገር ቀረብ ጸዓት ከም ዝህብን እቲ ምኒስተር ኣመልኪቱ።

ምዝዛም ዓቢ ግድብ ህዳሰ፡ መንግስቲ ነቲ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዘይረክብ 46% ህዝቢ ኢትዮጵያ ቀረብ ጸዓት ንምሃብ ኣብ ዝገብሮ ጻዕሪ ዝሕግዝ ምዃኑ ምኒስተር ሃብታሙ ንቢቢሲ ገሊጹ።

ኣብዚ እዋን ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ 54% ጥራይ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ይረክብ ከም ዘሎ ጠቒሱ።

“ክሳብ ሕጂ ኣስታት 46% ሓይሊ ኤሌክትሪክ የብሎምን። ኣብ ዝቕጽሉ ሓሙሽተ ዓመታት ነዚ ቍጽሪ ንምንካይ ንሰርሕ ኣለና።”

እቲ ምኒስትር ወሲኹ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ 2030፡ ማለት ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት፡ ብውሕዱ 90 ሚእታዊት ህዝቢ እታ ሃገር ቀረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክረክብ ዓሊሙ ይሰርሕ ከም ዘሎ ሓቢሩ።

ህንጸት ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ምዃኑ ይንገር። እዚ ድማ ልዕሊ 5 ሽሕ ሜጋ ዋት ጸዓት ከመንጩ ዓቕሚ ዘለዎ ኰይኑ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ዓመት ክዛዘም ትጽቢት ይግበር ነይሩ።

እንተዀነ 14 ዓመት ወሲዱ እዩ ሎምቕነ ተዛዚሙ ክምረቕ ምድላዋት ዝግበር ዘሎ።

ምኒስተር ሃብታሙ ኢተፋ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ግድብ ምህናጽ ኣብ ዝጀመረትሉ እዋን፡ ግብጽን ሱዳንን “ኣካል ናይቲ ዝርርብ ስለ ዝነበራ ይፈልጦኦ እየን። ብዛዕባኡ ክፈልጣ ካብ ዝግበር ኣትሒዙ፡ ​​ኢትዮጵያ እቲ ግድብ ጕድኣት ከም ዘየስዕብ ንኸተረድእን ንኽትዘራረብን ድልውቲ’ያ፡” ይብል።

እቶም ኣብ መንጐ እዘን ሃገራት ዝተኻየዱ ተደጋጋሚ ዝርርባት ብምዝኽኻር፡ ዓለምለኸ ጕጅለ ክኢላታት እውን ንህንጸት እቲ ግድብ ገምጊሙ ኣብ ታሕተዋይ ተፋሰስ ዝርከባ ሃገራት ዘውርድኦ ዝዀነ ጕድኣት ከም ዘየለ ከም ዝደምደመ ሓቢሩ።

ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፋታሕ ኣልሲሲ፡ ቅድሚ ሒደት ሰሙናት ምስ ፕረዚደንት ኡጋንዳ ዮዌሪ ሙሰቨኒ -ሓንቲ ካብ ሃገራት ላዕለዋይ ተፋሰስ ኣባይ – ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ህይወት 105 ሚልዮን ዜጋታትናን ኣብ ሃገርና ዝርከቡ 10 ሚልዮን ኣጋይሽን ብህወይት ዘጽንሕ ማይ ክትንከፍ ፈጺምና ኣይነፍቅድን፡” ክብል ኣጠንቂቑ።

ህንጸት ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያን ምምላእ ማይን ክጅመር እንከሎ ኣትሒዙ ብትሪ ዝዅንን ዝነበረ ኣልሲሲ፡ ሃገሩ ኣብ መስርሕ ህንጸትን ምምላእን እቲ ግድብ ተሳትፎ ክህልዋን ኣብ ማይ ኣባይ ዝዀነ ይዅን በይናዊ ስራሕ ብፍሉይ ከም ዘይትቕበልን ብተደጋጋሚ ገሊጹ እዩ።

“ግብጺ ኣብ ልዕሊ ውሕስነት ማያ ዘሎ ስግኣት ህላወ፡ ሸለል ኢላ ክትሓልፎ እያ ኢሉ ዝሓስብ እንተልዩ፡ ተጋግዩ። ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጊ ህላወ ጸጋታት ህዝብና ንምሕላው ዝዀነ ስጕምቲ ክንወስድ ኢና” ክብል ኣልሲሲ ኣጠንቂቑ ነይሩ።

ኣብ መንጐ ግብጺ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ብዛዕባ’ቲ ግድብ ዝካየድ ስሉሳዊ ዘተ ብዘይ ዝዀነ ውጽኢት ቀጺሉ፣ ነፍሲ ወከፍ ወገን ነቲ ዘተ ብዘይምቍራጽ ንሓድሕደን ይነቕፋ።