ሎሚ ሶማልያ ነቲ ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ባሕሪ ታዕሊም ኣካላት ንኽትሳተፍ ዘቕረበትሉ ሕቶ ምንጻግ እንተ ወሓደ 20 ግብረ-ሽበራውያን ኣል-ሻባብ ዝቐተለ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ከምኡውን ንሓደ ንኸንቲባ ሚናፖሊስ ናይ ሶማሊ-ኣመሪካ ሶሻሊስት ሕጹይ ደገፉ ምሃብ ዘጠቓልል ኢዩ። ብተወሳኺውን ሓንቲ መራኽብ ቱርኪ ኣብ ፑንትላንድ ኣብ ሲቪላዊ ኢድ ከም ዝወደቐት ከምኡውን ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ሶማሊን መራሕቲ ተቓውሞን ብዛዕባ ቅዋማዊ ምምሕያሻትን ምርጫታትን ምይይጥ ከም እተገብረ ጸብጻብ እቲ መግልጺ ሐቢሩ

ሞጋዲሾ (HOL) – ሶማልያ ነቲ ኢትዮጵያ ኣብ መጻኢ ኣብ ማያት ሶማሊ ካብ እተፈላለየ ሃገራት ዝመጹ ወተሃደራዊ ልምምድ ንኽትሳተፍ ዘቕረበቶ ሕቶ ነጺጋቶ ኢያ እዚ ድማ ኣህጉራዊ ሕግታትን ሉዓላዊ ናይ ባሕሪ መሰላትን ከም እተጣሕሰ ጠቒሱ ኣሎ ።

ሚኒስተር ጸጥታ ኣሃምድ ሞኣሊም ፊኪ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ሚኒስተኛታት ወጻእተኛታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ኣድዲስ ኣቤባ ኣብ ዝገበርዎ ዋዕላ ኢትዮጵያ ኣብቲ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዚግበር ልምምድ ክትሓብር ከም እትደሊ ብወግዒ ምስ ገለጸት መንግስቲ ሶማሊ ወግዓዊ ተቓውሞ ኸም ዘውጽአ ገለጸ።

ፊኪ “ካብ መሬት ወጻኢ ዝዀነት ሃገር ኣብ ማያትና ኽትዓዪ ኽንፈቕደላ ኣይንኽእልን ኢና ” በለት ። “ሶማልያ ኣብ ልዕሊ መሬታን ባሕርን ኣየርን ምሉእ ልዑላውነት ሒዛ ኣላ። ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ባሕሪ ልምምድ ብዘይ ፍቓድ ምስታፋ ንዓለምለኻዊ ሕጊ ባሕርን ንሃገራዊ ስርዓታትናን ዝጥሕስ ኢዩ።”

ኢትዮጵያ ኣብቲ ኣብ ሞጋዲሾ እተገብረ ዋዕላ ኢ.ኤ. ኤፍ. ሰበ-ስልጣን ሶማልያ ነዚ ተበግሶ እዚ ምስቲ ኣቐዲሙ ኣብ ሶማልያን ዝነበረ ናይ ባሕሪ መዘከርታ እተተሓሓዘ ዝሰፍሐ ህርፋኑ ከም ብሓድሽ ገይሮም ኢዮም ዝርእይዎ።

ፊኪ እተን ካብ መሬት ወጻኢ ዘለዋ ሃገራት ብዘይ ወግዓዊ ፍቓድ ኣብ ማያት ካልእ ሃገር ንኽዓያ ሕጋዊ ምኽንያት ከም ዘይብለን ኣጕልሐ ሶማልያ ግን ነዚ ኣይሃበቶን። “ከምዚ ዝኣመሰለ ተሳትፎ ኽግበር ዘፍቅድ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ወይ ሕጋዊ መስርሕ የለን” በለ።

እዚ ኣብዚ ቐረባ ግዜ እተላዕለ ግጭት ብሰንኪ እቲ ብ1 ጥሪ 2024 ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሶማልላንድን እተፈረመ ዲፕሎማስያዊ ቕልውላው እዩ ተላዒሉ ። ብመሰረት እቲ ውዕል እታ ብዓለምለኻዊ ደረጃ ተፈላጥነት ዘይረኸበት ገዛእ ርእሳ እትእውጅ ሪፓብሊክ ዝዀነት ሶማልላንድ ነቲ ኣብ ጥቓ በርበራ ዚርከብ 20 ኪሎ ሜተር ዝንውሓቱ ገማግም ባሕሪ መሰረት ባሕሪ ንምስፍሕፋሕ ናብ ኢትዮጵያ ኽትካረ ተሰማምዐት። ኢትዮጵያ እውን ብግዴኣ ንናጽነት ሶማልያ ብምሳልያዊ ኣዘራርባ ኣፍልጦ ብምሃብ ካብ ሞጋዲሾ ሓያል ኵነኔ ተገብረላ ።

ሶማልያ ነቲ ማሕበር ግምቢ ዘብዐኛ ንጽህና ግዝኣታ ብምጥሓሱ ኰነነቶ ነዊሕ ከይጸንሐ ኸኣ ነቲ ኣብ ሞጋዲሾ ዝነበረ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ብምስጓጕ ካብ ኣድዲስ ኣቤባ ኣምባሳደርኣ ዘከረት። ባይቶ ሶማሊ ጸኒሑ ነቲ ውዕል ንምፍራስ ድምጺ ኽሰምዕ ከሎ ፕረዚደንት ሃሳን ሺክ ሞሁድ ግን “ናይ ዓመጽ ተግባር” ኢሉ ጸውዖ።

ኤርትራዊት ኤርትራዊት ብ1993 ናጽነታ ኻብ እትረክብ ንነጀው ካብ መሬት ወጻኢ እኳ እንተ ዀነት ኣብዚ ቐረባ ዓመታት ግን ምስ ዲቡቲ ሱዳን ከምኡውን ሶማልላንድ ብዝገበርዎ ስምምዓት ኣቢላ ናብ ባሕሪ ንምእታው ብዙሕ ጻዕሪ ገይራ ኢያ ።

ኢትዮጵያ ገማግም ባሕሪ እኳ እንተ ዘይብላ ሓደ ኽፋል እቲ ኣብቲ ኸባቢ ሓይሊ ንምስራሕ እተገብረ ሰፊሕ ስትራተጂ ብምዃን ነቲ ናይ ባሕሪ ዓቕማ ዳግም ክትሃንጽ ጸኒሓ እያ። ይኹን እምበር ሶማልያ ነዚ ኸምዚ ዝኣመሰለ ምንቅስቓሳት ከም ክፍሊ እቲ ንሉዓላውነታ ዜዳኽም እናሰፍሐ ዚኸይድ ዘሎ ምስፍሕፋሕ ገይራ እያ እትርእዮ።

ተንተንቲ ዞባ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ዘጋጠመ ወተሃደራዊ ዕንቅፋት ነቲ ድሮ ኣብ መንጎ ጐረባብቲ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ተነቃፊ ዲፕሎማስያዊ ምትእስሳር ከጋድዶ ከምኡውን ብዛዕባ ህርፋን ባሕሪ ኢትዮጵያ ንነዊሕ እዋን ውጥረት ክፈጥር ከም ዝኽእል የጠንቅቑ።

እቶም ምሉእ ብምሉእ እተፈቕደሎም ብጾት ጥራይ ኣብቲ ዕዮ ኸም ዚሳተፉ ዝገለጹ ሰበ-ስልጣን ጸጥታ ሶማልያ ኸም ዝገለጽዎ እቲ መደብ እተገብረ ልምምድ ብዘይ ተሳትፎ ኢትዮጵያ ንቕድሚት ኪግስግስ እዩ።