ብሓጺሩ
ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ወጥሪ እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ፡ ናብ ወተሃደራዊ ግጭት ክውስኽ ድማ ሓደጋ ኣለዎ፡ እዚ ድማ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣዕናዊ ሳዕቤን ኣለዎ።
ጽልዋ ኲናት ናብ ኤውሮጳ እውን ክበጽሕ እዩ፣ ናብታ ኣህጉር ገጹ ዋሕዚ ስደተኛታት ክውስኽን ኣብ ሓደ ካብቲ ኣገዳሲ ንግዳዊ መስመራቱ ዘይምርግጋእ ከጋድድ እዩ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ንናይ ምውጋድ ጻዕርታት ክመርሕ ይግባእ። ስዑዲ ዓረብ፡ ኢማራት ዓረብን ቻይናን እውን ኣብ ምውጋድ ምውጋድ ተገዳስነት ኣለወን፡ ንዕኡ ንምልላይ ድማ ሌቨረጅ ኣለወን።
ሕብረት ኤውሮጳ ብኻልኦት ተዋሳእቲ ንዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ክድግፍ ይግባእ፣ ኣብ ዓለምለኸ ፋይናንሳዊ ትካላት (ኣብ ጎኒ ኣሜሪካ) ዝነበሮም ሌቨረጅ ተጠቒሙ ንዲ-ኤስካለሽን ፈጠራዊ ምትብባዕ ክጥቀመሉ ይግባእ።
ብዕለት 18 ለካቲት 2025፡ መንግስቲ ኣብ መላእ ሃገር ወተሃደራዊ ምልዕዓል ንምትግባር ዝወሰዶ ውሳነ፡ ዜናታት ክዘውር ጀመረ። ኣብ ኣስማራ ዘሎ መንግስቲ ኣብ ወተሃደራዊ ስነ-ቓላት ሓድሽ እኳ እንተዘይኮነ፡ እቲ ዜና ምልዕዓል ኤርትራ ግን ብፍላይ ምስ ኢትዮጵያ ብቕልጡፍ ዝውስኽ ወጥሪ ስለ ዝፍጸም፡ እቲ ናይ ኤርትራ ምልዕዓል ዘተሓሳስብ’ዩ። ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝነበረ ርክብ ካብ ፌርማ ናይቲ ኣብ ሕዳር 2022 ዝተገብረ ስምምዕ ፕሪቶርያ ካብ ዝፈረመሉ እዋን ኣትሒዙ ብቐጻሊ እናተበላሸወ ከደ።
ኤርትራ ኣብዚ ቀረባ እዋን ምስ ኢትዮጵያ ወጥሪ ኣብ ዝህልወሉ ዘሎ እዋን ኣብ ሞንጎ ምውዳቕ ወጥሪ ኣብ መላእ ሃገር ወተሃደራዊ ምልዕዓል ኣዊጁ። ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ናይ ክፉት ግርጭት ሓደጋ ናይ ብሓቂ እዩ፣ ሳዕቤኑ ድማ ንዞባን ኪኖኡን ኣዝዩ ኣዕናዊ ምኾነ።”
ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፡ ነፍሲ ወከፍ ወገን ንናይ’ቲ ካልእ ናይ ውሽጢ ዓዲ ተቓወምቲ (ብዝተወሰነ ይብዛሕ ቀጥታዊ) ደገፍ ምሃብ ተጠቒሙ’ዩ። ብተወሳኺ፡ ኤርትርያ ንኣቢይ ኣሕመድ ከም ሓደጋ ናብ ባሕሪ ክትበጽሕ ዝገብሮ ጻዕሪ ክርድኦ እንከሎ፡ ኢትዮጵያ ግን በቲ ቀንዲ ዞባዊ መቐናቕንታ ዝኾነት ግብጺ ዘለዋ ግብጺ እትገብሮ ዘላ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ርክብ ኣስማራ ትቖርጽ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት፡ እቲ ክርክር ዝያዳ ተጋደደ፡ ኣዲስ ድማ ንዓቢ ናይ ኤርትያን ተቓዋሚ ጉጅለ ምእካብን፡ ካብ ክልቲኡ ወገን ዝመጹ ሰበስልጣን ድማ እናተረረን ብግልጺ ህዝባዊ ክስታት እናነገዱን ከአንግድ ጸኒሑ። ኣዲስስን ኣስማራን ኣብ መንጎ ነቲ ኣብቲ ከባቢ ንዝነበረ ፖለቲካዊ ውድባት ዝቃወሙ ዝነበሩ ኣመራርሓ ብቕልጡፍ ዝውስኽ ዘሎ ወጥሪ፡ ነቲ ኩነታት ዝያዳ ሓደገኛ ይገብሮ።
ኣብዚ ድሕረ ባይታ’ዚ፡ እቲ ምሉእ ኲናት ዝህሉ ተስፋ፡ ቅናስ ክግበረሉ ኣይክእልን’ዩ – ኣይግባእን። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኩሉ ግዜ ዝፍጸም ግርጭት ኣብቲ ዞባን ኪኖኡን ዘስካሕክሕ ሳዕቤን ምኸኣለ። ኣብ ርእሲ’ቲ ከዕናዊ ክኸውን ዝኽእል ሰብኣዊ ወጻኢታት ምምጻእ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዝግበር ኲናት፡ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ዑደት ወተሃደራዊ ምትእትታው፡ ፖለቲካዊ ዓፈናን ዘይማዕበለን ንምዕማቕ ኣብ ሓደጋ ከእቱ ኣብ ሓደጋ የእቱ፡ ኣብ ርእሲኡ ድማ ንውሽጣዊ ዘይምርግጋእ ኢትዮጵያ ዝያዳ የጋድዶ። እቲ ድሮ ዘይርጉእ ቀርኒ ዞባ ኣፍሪቃ ዝነበረ ሳዕቤን ብፍላይ ስፍሓት ኢትዮጵያ (ልዕሊ 120 ሚልዮን ህዝቢ፡ ኣብ ልዕሊ ሽዱሽተ ካልኦት ሃገራት ዝዳወብ ሰፊሕ መሬት ዝተዘርግሐ)ን ዞባዊ ጽልዋን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣዕናዊ ምኾነ።
“ዞባታትን ዓለምለኻውያንን ተዋሳእቲ ብሓባር ንውጥረት ንምውጋድ ክሰርሑ ይግባእ። ሕብረት ኣፍሪቃ ክጻወት መሪሕ ተራ ኣለዎ፡ ግን ከኣ ስዑዲ ዓረብ፡ ኢማራት ዓረብ፡ ቻይና፡ ከምኡ’ውን ሕብረት ኤውሮጳን ኣመሪካን’ውን – ንኽልቲኦም ውድባት ናብ ዲ-ኤስካለሽን ንምድፋእ ኣበርክቶ ክገብር ይኽእል’ዩ።”
ብተወሳኺ፡ ሳዕቤን ናይ ሓደ ግርጭት ካብ ቀርኒ ኣዝዩ ርሒቑ፡ ንሓደ ካብ’ቲ ኣብ ዓለምና ጽዑቕ ዝኾነ መስመራት መራኽብ ሓደጋ ዘስዕብ፡ ካብ ቀርኒ ናብ ወሽመጥ ዓረብን ናብ ኤውሮጳን ዘጋድድ (ድሮ ዓበይቲ) ስደተኛ ዋሕዚ ዘጋድድ (ንኽትረክብ’ውን ከጋድድ’ዩ ነይሩ። ነዚ ንምክልኻል፡ ዓለምለኻውያን ተዋሳእቲ – እንተላይ፡ ግን ከኣ ኣብዚ ጥራይ ዘይተሓጽሩ፡ ሕብረት ኤውሮጳን ኣባላቱን ሃገራት – ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዘሎ ወጥሪ ንምውጋድ ዝግበር ጻዕሪ ኣወሃሂድካ ከወሃህዳ ይግባእ።
