ዞባ ምብራቕ ሱዳን ኣብ ምብራቓዊት ግዝኣት ሱዳን እትርከብ ግዝኣት ከሰላ ኣብ ገጠራትን ገለ ከተማታትን ክልተ ብኤርትራ ዝድገፋ ጉጅለታት ምልሻ ኣብ ገጠራትን ገለ ከተማታትን ምውፋሮም ስዒቡ ብሰንኪ ዘይውሕስነት ብዝለዓለ ጭንቀት ተዋሒጡ’ሎ።
እቶም ጉጅለታት ምስቲ ኣብ ሚያዝያ 2023 ዝዓለወ መሓዛ ነበር ንኡስ ወተሃደራዊ ሓይልታት ቅልጡፍ ደገፍ (RSF) ኣብ ዝገብሮ ኲናት መሓዙት ሱዳን ዝኾነ ዕጡቕ ሓይሊ ሱዳን (SAF) ተሰሊፎም እዮም።እንተኾነ ግን እቶም ጉጅለታት ናይ ገዛእ ርእሶም ኣለዎም። ፖለቲካዊ ረብሓን ኣጀንዳን፡ ከምኡ’ውን ምስ ስርዓት ኤርትራ ቀጥታዊ ርክብ።
ምስ ኤርትራን ኢትዮጵያን እትዳወብ ክልል ከሰላ፡ በቲ ኣብ ካልእ ከባቢታት ሱዳን ዝረአ ዘሎ ቀጻሊ ግጭት ብተዛማዲ ከምዘይተተንከፈት ይፍለጥ። ይኹን እምበር እቲ ዞባ ካብ ምዕራብን ማእኸላይን ሱዳን ዝተመዛበሉን ከምኡ እውን ስደተኛታት ብቐንዱ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያን ተጋሩን ዋሕዚ ኣጋጢምዎ እዩ። ኣብ ሱዳን ካብ ዝዓበዩ መዓስከራት ስደተኛታት ሓንቲ ዝኾነት ኤል ሻጋራብ ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ እታ ግዝኣት ትርከብ።
ብኣሚን ዳውድ ማሕሙድ ዝምራሕ ወተሃደራዊ ክንፊ ስሙር ህዝባዊ ግንባር ሓርነትን ፍትሕን ምብራቓዊ ኮር ብ28 ጥቅምቲ ብወሃቢ ቃል መሓመድ ኣዳም ሓሚድ ኣብ ዝፈረመ መግለጺ ምውፋሩ ኣፍሊጡ፤
ዞባ ምብራቕ ሱዳን ኣብ ምብራቓዊት ግዝኣት ሱዳን እትርከብ ግዝኣት ከሰላ ኣብ ገጠራትን ገለ ከተማታትን ክልተ ብኤርትራ ዝድገፋ ጉጅለታት ምልሻ ኣብ ገጠራትን ገለ ከተማታትን ምውፋሮም ስዒቡ ብሰንኪ ዘይውሕስነት ብዝለዓለ ጭንቀት ተዋሒጡ’ሎ።
እቶም ጉጅለታት ምስቲ ኣብ ሚያዝያ 2023 ዝዓለወ መሓዛ ነበር ንኡስ ወተሃደራዊ ሓይልታት ቅልጡፍ ደገፍ (RSF) ኣብ ዝገብሮ ኲናት መሓዙት ሱዳን ዝኾነ ዕጡቕ ሓይሊ ሱዳን (SAF) ተሰሊፎም እዮም።እንተኾነ ግን እቶም ጉጅለታት ናይ ገዛእ ርእሶም ኣለዎም። ፖለቲካዊ ረብሓን ኣጀንዳን፡ ከምኡ’ውን ምስ ስርዓት ኤርትራ ቀጥታዊ ርክብ።
ምስ ኤርትራን ኢትዮጵያን እትዳወብ ክልል ከሰላ፡ በቲ ኣብ ካልእ ከባቢታት ሱዳን ዝረአ ዘሎ ቀጻሊ ግጭት ብተዛማዲ ከምዘይተተንከፈት ይፍለጥ። ይኹን እምበር እቲ ዞባ ካብ ምዕራብን ማእኸላይን ሱዳን ዝተመዛበሉን ከምኡ እውን ስደተኛታት ብቐንዱ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያን ተጋሩን ዋሕዚ ኣጋጢምዎ እዩ። ኣብ ሱዳን ካብ ዝዓበዩ መዓስከራት ስደተኛታት ሓንቲ ዝኾነት ኤል ሻጋራብ ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ እታ ግዝኣት ትርከብ።
ብኣሚን ዳውድ ማሕሙድ ዝምራሕ ወተሃደራዊ ክንፊ ስሙር ህዝባዊ ግንባር ሓርነትን ፍትሕን ምብራቓዊ ኮር ብ28 ጥቅምቲ ብወሃቢ ቃል መሓመድ ኣዳም ሓሚድ ኣብ ዝፈረመ መግለጺ ምውፋሩ ኣፍሊጡ፤
ተባዕ ሓይልታትኩም፡ ጀነራል ኣሚን ዳውድ ማሕሙድ፡ መበገሲ ሰውራ ሲቪላውን ፖለቲካውን መሰላት ምብራቓዊ ሱዳን ዝምራሕ ጀጋኑ ምብራቓዊ ኮር፡ ምስ ዕጡቕ ሓይልታት ቴክኒካውን ወተሃደራውን ምምኽኻር ስዒቡ ናብ ምብራቓዊ ዞባ ይዋፈሩን ይግስግሱን ኣለዉ። እዚ ስጉምቲ ምስቲ ምብራቓዊ ኮር ምስ ኣካላት ሃገራዊ ድሕነት ብምውህሃድ መሬትን ክብርን ንምሕላው ዝኽተሎ ዘሎ ስትራተጂ ዝሰማማዕ እዩ። ሓይልታትኩም ካብቲ ተጻዋርነት ዘለዎ ህዝብና ዝረኸብዎ ህዝባዊ ደገፍን ዕግበትን ነስተብህል።”
እቲ መግለጺ ወሲኹ፡ ሰራዊቶም ኣብቲ ኣንጻር RSF ዝካየድ ዘሎ ግጭት ክሳተፉ ከምዝኽእሉ “ካብ መሪሕነት መምርሒ ይጽበዩ ኣለዉ” ኢሉ።
ምውፋር ምብራቓዊ ኮር፡ ሓይልታት ሃገራዊ ምንቅስቓስ ንፍትሕን ልምዓትን (NMJD) ኣብ ገጠራት ምብራቓዊ ሱዳን ብዘይተሓበረ ምእታዎም ስዒቡ’ዩ። NMJD ብመሓመድ ታሂር ሱሌማን በታይ ወዲ ፍሉጥ መራሒ ቀቢላታት እቲ ከባቢ ኣልሸኽ ሱሌማን በታይን ኣባል ናይቲ ኣብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣልበሽር ዝምራሕ እስላማዊ ውድብ ዝተበተነ ሃገራዊ ኮንግረስ ፓርቲን ዝምራሕ እዩ። ህዝባዊ ናዕቢ ኣብ ሚያዝያ 2019።
ብመሰረት ሓደ ምስቲ ጉጅለ ዝተሰለፈ በዓል ስልጣን ጸጥታ፡ ታሂር ምስ ኣቡኡ ኣብ ዶብ ሱዳንን ኤርትራን ኣብ ከባቢ ሉክዌይብ ኣብ ኣጋ ምሸት 26 ሰነ ተራኺቡ፡ ድሕሪ ምውፋሩ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ። ካብታ ወተሃደራዊ ታዕሊም ወሲዶም ጉጅለኦም ዝመስረቱላ ኤርትራ ዝመጹ ምንባሮም ይግለጽ።
ብታሪኽ ምብራቕ ሱዳን ኣብ ካልኣይ ኲናት ሓድሕድ ሱዳን 1983-2005 ንጡፋት ዝነበሩ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ዕጡቓት ጉጅለታት ዝነብሩላ ኮይና፡ ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ጎኒ እቲ ዝያዳ ዝፍለጥን ዝዓበየን ጉጅለ ዓመጽቲ ጉጅለ/ሰራዊት ሱዳን (SPLM/A) ኮይኖም ዝንቀሳቐሱ እዮም። ገዛኢ ውድብ ደቡብ ሱዳን ኮይኑ።
ቁጠባዊ ኩነታት ምብራቕ ሱዳን ብዓቢኡ ምስ ካልኦት ወሰናስን ዞባታት ሱዳን ዘንጸባርቕ እዩ። ኣብ ምሉእ ዝሓለፈ ኲናት ሓድሕድ ሱዳን፡ SPLM ኣብ መንጎ ማሕበረሰባት ምብራቓዊ ሱዳን ደገፍ ረኺቡ፡ እዚ ድማ ብሰንኪ ኣብ መንጎ ምብራቓውያን ነበርትን ደቡብ ሱዳናውያንን ዝነበረ ናይ ሓባር ቁጠባውን ፖለቲካውን ቅሬታታት እዩ።
ድሕሪ’ቲ SPLM/A ኣብ 2005 ምስ መንግስቲ ሱዳን ዝገበሮ ስምምዕ ሰላምን ኣብ 2011 ደቡብ ሱዳን ምግንጻልን ስዒቡ፡ ተቓወምቲ ምብራቓዊ ሱዳን ናዕቢ ንምቕጻል ዘድሊ ጸጋታትን ደገፍን ኣይነበሮምን።
ብድሕሪኡ ምስ መንግስቲ ኣብ ዘይምቹእ ምቅርራብ ኣትዮም፡ ፈሪሶም፡ ድቃስ ስኢኖም ወይ ናብ ስደት ኣተዉ-ክሳብ ሕጂ። ኣብ ምብራቓዊ ሱዳን ዳግመ ምውፋሮም ኣብ መንጎ ተወዳደርቲ ውሽጣዊ ጉጅለታት ፖለቲካዊ ወጥሪ ኣጋጢምዎ ኣሎ።
ብዛዕባ ንጥፈታት ምብራቓዊ ኮር ቀጥታዊ ኣፍልጦ ዘለዎም ምንጭታት ጸጥታ ከም ዝሕብርዎ፡ እቲ ጉጅለ ኣብ ኤርትራ ዝሰልጠነ’ዩ። UPFLJ ኣብ መፋርቕ ሰነ 2023፡ ኣብ መንጎ RSFን SAFን ኣብ ርእሰ ከተማ ዞባ ኲናት ካብ ዝጅምር ክልተ ወርሒ ጥራይ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ነቲ ሕጂ ወተሃደራዊ ክንፉ ዝኾነ ኣቚሙ።
ኣሚን ድሕሪ ስምምዕ ሰላም 2020 ኣብ ሱዳን ብዙሕ ኣይነብርን፣ ምስ ኤርትራ ክነጻጸር ከሎ። ምቛም ጉጅልኡ ካብ መጀመርታ 2000ታት ዝጅምር’ዩ። ኣብ መወዳእታ 2019 ብመራሒ ዓመጽቲ ዳርፉር ኣል ሓዲ እድሪስ ዝምራሕ ሰውራዊ ግንባር ሱዳን ተጸንቢሩ። ኣብ ጁባ ኣብ ዝተኻየደ ዝርርብ ሰላም ተሳቲፉ’ኳ እንተነበረ፡ እቲ ስምምዕ ቅድሚ ምፍራሙ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ኣብ ግንቦት 2020 ምስ ተባረረ፡ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ሰላም ጁባ ኣይፈረመን። ጠፊኡ ክሳብ ምጅማር ኲናት 2023 ናብ ኤርትራ ከይዱ።
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ኢሳይያስ ዝተባህለ ን33 ዓመታት ዝጸንሐ ውልቀ መላኺ ህግደፍ ድምጻዊ ነቓፊ ህዝባዊ ግንባር ኮይና ን“ሃገረ ሱዳን” ከም ዘለዋ ድጋፍ ገሊጻ። ኤርትራ ድሕሪ ግብጺ ካብተን ንሳፍ ዝድግፋ ውሑዳት ጎረባብቲ ሃገራት ብምዃና፡ እዚ ደገፍ’ዚ ንሰራዊት ምክልኻል ኤርትራ ትርጉም ዘለዎ እዩ።
“…the leadership of the United People’s Front for Liberation and Justice met today, Sunday, November 10, 2024, in the Eritrean capital, Asmara, with His Excellency President Isaias Afwerki. The meeting deeply discussed the challenges facing our country and people. We expressed our deep appreciation for the State of Eritrea, its government, and its people. The historical and social ties between the two peoples confirm the authenticity of Sudanese-Eritrean relations.”
“…መሪሕነት ስሙር ህዝባዊ ግንባር ሓርነትን ፍትሕን ሎሚ ሰንበት 10 ሕዳር 2024 ኣብ ርእሰ ከተማ ኤርትራ ኣስመራ ምስ ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ተራኺቡ። ኣብቲ ኣኼባ ሃገርናን ህዝብናን ዘጋጥሞም ዘሎ ብድሆታት ብዕምቆት ተዘራሪቡ። ንሃገረ ኤርትራን መንግስታን ህዝባን ዘለና ዓሚቕ ኣድናቖት ገሊጽና። ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ዘሎ ታሪኻውን ማሕበራውን ምትእስሳር ንሓቅነት ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ዘረጋግጽ እዩ።”
“በዚ ድማ፡ ኣብ መንጎ ኩሎም ደቂ ሓንቲ ዓዲ ሃገራዊ ሓድነትን ማዕረ ዜግነትን ዘዕቢ ሃገራዊ ፕሮጀክት፡ ሕጂ እቲ ኩነታት ኣየር ንመንግስቲ ሱዳን ንምምላስ ምቹእ ምዃኑ ንህዝቢ ሱዳንን ንኹሉ ህዝቢ ምብራቓዊ ሱዳንን ነረጋግጾ።”
“…መሪሕነት ስሙር ህዝባዊ ግንባር ሓርነትን ፍትሕን ሎሚ ሰንበት 10 ሕዳር 2024 ኣብ ርእሰ ከተማ ኤርትራ ኣስመራ ምስ ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ተራኺቡ። ኣብቲ ኣኼባ ሃገርናን ህዝብናን ዘጋጥሞም ዘሎ ብድሆታት ብዕምቆት ተዘራሪቡ። ንሃገረ ኤርትራን መንግስታን ህዝባን ዘለና ዓሚቕ ኣድናቖት ገሊጽና። ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ዘሎ ታሪኻውን ማሕበራውን ምትእስሳር ንሓቅነት ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ዘረጋግጽ እዩ።”
“በዚ ድማ፡ ኣብ መንጎ ኩሎም ደቂ ሓንቲ ዓዲ ሃገራዊ ሓድነትን ማዕረ ዜግነትን ዘዕቢ ሃገራዊ ፕሮጀክት፡ ሕጂ እቲ ኩነታት ኣየር ንመንግስቲ ሱዳን ንምምላስ ምቹእ ምዃኑ ንህዝቢ ሱዳንን ንኹሉ ህዝቢ ምብራቓዊ ሱዳንን ነረጋግጾ።”
