ፕረዚደንት ሶማል ሓሰን ሸኽ መሓመድን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ትማሊ ረቡዕ ኣብ ኣንካራ ኣብ ዝተራኸቡሉ እዋን፡ ካብ ቱርካውያን ኣአንገድቶም ትጽቢት ልዑል ምንባሩ ይፍለጥ።

መንግስቲ ቱርኪ ንኣስታት ሓደ ዓመት ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ንዝፍጠር ቅልውላው ወደብ ባሕሪ ብኽልተ ዙርያ ድርድር ክሽምግል ይፍትን እኳ እንተነበረ፡ ካብ ዘይንጹር መግለጺታት ሰናይ ድሌት ወጻኢ ዝጭበጥ ምዕባለ ኣይተራእየን።

ሞቃድሾ ኢትዮጵያ ኣብ ወርሒ ጥሪ ምስ ሶማልያ ዝተፈለየት ሰሜናዊ ዞባ ሶማሊላንድ ዝፈረመቶ ናይ ምርድዳእ ስምምዕ (MoU) ክትስርዞ ክጠልብ ጸኒሑ’ዩ። እዚ ስምምዕ እዚ ንዝቕጽሉ 50 ዓመታት ብገማግም ባሕሪ ሶማሊላንድ ኣቢላ ወደብ ኢትዮጵያ ክትኣቱ ዝዓለመ እዩ።

ሶማልያ ነቲ ስምምዕነት ንሶማሊላንድ ከም ልኡላዊት ሃገር ኣፍልጦ ክትህቦ ከም እትኽእል ጌራ እያ ትርእያቶ፡ ግዝኣታዊ ሓድነታ ንምሕላው ድማ ኲናት ኣፈራሪሓ። ኢትዮጵያ ብኣንጻሩ፡ ከም ምድረ-ባሕሪ ዘይትርከብ ሃገር፡ ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጊ፡ መሰል ምብጻሕ ባሕሪ ኣለዋ ኢላ እያ ትምጉት ነይራ።

ፕረዚደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶጋን ኣብ እዋን ድርድር “ክሳብ ኣብ ስምምዕ ዘይትበጽሕ ካብዚ ክፍሊ ኣይክትወጹን ኢኹም” ክብል ነቲ ጉዳይ ዝፈልጦ ሰብ ንሚድል ኢስት ኣይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ።

ንኽልቲኦም መራሕቲ ንዓመታት ዝፈልጦ ኤርዶጋን፡ ካብ 2011 ጀሚሩ ኣብ ሶማልያ ብዙሕ ወፍሪ ኣካይዱ።ቱርኪ ኣብታ ሃገር ወተሃደራዊ መዓስከር ኣጣይሻ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወተሃደራት ሶማልያ ኣሰልጢና፡ መዓርፎ ነፈርትን ወደብን ሞቃድሾ ኣመሓዲራ፡ ሰፊሕ ሰብኣውን ወተሃደራውን ሓገዛት ሂባ።

ኣብ 2021 ኤርዶጋን ዕጡቓት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ቱርኪ ንኣብይ ክሸይጥ ምውሳኑ፡ ሚዛን ናይቲ ኢትዮጵያ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ዘካየደቶ ኲናት ሓድሕድ ኣብ ረብሓ ኣቢይዎ።

ሰበ-ስልጣን ቱርኪ እዚ ስነ-ሞጎት ኣእማኒ ኮይኑ ስለዝረኸብዎ፡ ኢትዮጵያ ንሶማልያ ወይ ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጊ ብምልእታ ኣፍልጦ ክትህባ ኣለዋ ወይ ድማ ፈጺማ ኣይኮነትን።

ድሕሪ ናይ ሰዓታት ድርድር፡ ሶማልያን ኢትዮጵያን ኣብ መወዳእታ ኣብ ናይ መወዳእታ ስምምዕ በጺሐን፡ እዚ ድማ ብኣዋጅ ኣንካራ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ቀንዲ ጠለባት ክልቲኦም ዝምልከት እዩ። ሶማል ኢትዮጵያ ኣፍልጦ ናይ ግዝኣታዊ ሓድነታ ከውሕስ እንከላ፡ ኢትዮጵያ ድማ ናብ ገማግም ባሕሪ ሶማልያ ንግዳዊ መእተዊ ተፈቒዱላ።

እቲ ኣዋጅ ብተወሳኺ ብቱርኪ ዝተመቻቸወ ቴክኒካዊ ልኡኻት ክልቲአን ሃገራት ካብ ለካቲት 2025 ከይደንጐየ ድርድር ክጅምሩን እቲ ዝርርብ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ክዛዘም ናይ መወዳእታ ግዜ ከምዘለዎን ኣቐሚጡ። ሰበስልጣን ቱርኪ ነቲ ስምምዕ ንኽልቲኦም ወገናት ዓወት ክብሉ ንኢዶም።