ተቓላሳይ ተቓውሞ ድዩ ወይስ ዕንወት? ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ኣብ ሄግ ብዝተፈጸመ ናዕቢ ኤርትራ፡ ፍትሒ ክሳብ ሕጂ ዝለዓለ ናይ ማእሰርቲ ፍርዲ ዝሓትት ዘሎ ማርስ ኣማኑኤል ሰሎሞን መን እዩ? ባዕልና ንሓቶ።

ማርስ ኣማኑኤል ሰሎሞን ድሕሪ’ቲ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ኣብ ሄግ ዝተፈጸመ ናዕቢ ኤርትራ ስዒቡ ታሪኹ ክነግር ይደሊ’ምበር ብተርጓሚ ጥራይ። “ቁሩብ ቋንቋ ሆላንድ እዛረብ እየ፡ ኩሉ ግን ከምኡ ክብል እኽእል እየ። ታሪኸይ ብዝበለጸ ክትርድእዎ ተስፋ እገብር።” ብመሰረት ናቱ ኣገላልጻ፡ ሕብረተሰብ ሆላንድ ብዛዕባ ማሕበረሰብ ኤርትራ ግጉይ ምስሊ ኣለዎ፡ “እንታይ ይኸውን ኣሎ ዝብል ሓሳብ የብልኩምን።”

ብሄስተር ሃይተ

ኣብ ሞርዊክ ኣብ ዝርከብ እንዳ ዓርኩ ንዛረቦ። “ኣብ ቀረባ እየ ዝነብር፡ ሕጂ ግን ንዓአከይ በይኑ ክገድፎ ኣይደልን እየ። ኣቡኡ ቅድሚ ክልተ መዓልቲ ኣብ እስራኤል ብደገፍቲ መንግስቲ ኤርትራውያን ብኻራ ተቐቲሉ።” ኣብቲ ኣብ መሬት ሳሎን ዝርከብ ተርፖሊን፡ ዓቢ ስእሊ ናይቲ ሰብኣይ ኣሎ፡ ኣብ ቅድሚኡ ድማ ሕብራዊ ፕላስቲክ ዕምባባታትን ሽምዓታትን ኣለዎ። “ኣብ ሓዘን ኢና ዘለና።”

ሰሎሞን ልስሉስ መስተ ኣፍሲሱ ንበጻሕቲ ማዕጾ ከፊቱ ንስድራቤትን ፈተውትን ናይቲ ዝሞተ ሰብኣይ መሪሑ ናብቲ ኣብ በረንዳ ዝነበረ ገዛ ካልእ ክፍሊ ይኸይድ። ኣብታ ኣረጊት ባንዴራ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ሶፋ ጐሊሑ ተሰቒላ ዘላ ሳሎን ይቕበለና። ኣብ መስርሕ ዕላልና፡ እቲ ቀጠልያን ሰማያውን ቁራጽ ጨርቂ ካብ መንደቕ ይወድቕ። ሰሎሞን ቀልጢፉ የልዕሎ። ባንዴራ ኣብ ኤርትራ ተተኪኣ፤ ኣብዚ ተንጠልጢሉ ኣሎ።

ስደተኛታት
ኣስታት 25 ሽሕ ኤርትራዊ መበቆል ዘለዎም ሰባት ኣብ ሆላንድ ዝነብሩ እንትኾኑ ልዕሊ ሽሕ ካብኣቶም ኣብ ሄግ ይነብሩ። ገሊኦም ካብ 1961 ክሳብ 1991 ኣብ ዝተኻየደ ናጽነት ቃልሲ ኣንጻር ኢትዮጵያ ካብ ሃገር ምብራቕ ኣፍሪቃ ሃዲሞም።ድሕሪኡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ናብ ስልጣን መጺኡ። ካብ ሽዑ ጀሚራ ኤርትራ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ጨቆንቲ ስርዓታት ሓንቲ እያ ነይራ። ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ነቐፌታ ክልኩል ስለዝኾነ ተቓወምቲ ይእሰሩ። ወተሃደራዊ ምልኣኽ ብውድባት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከም ዝተሸፈነ ባርነት ይግለጽ።

ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት፡ ሓድሽ ዋሕዚ ስደተኛታት – ብቐንዱ መንእሰያት – ናብ ሆላንድ መንገዶም ረኺቦም። ኣብዚ ወለዶ ኤርትራውያን ብዛዕባ ምልካዊ ምሕደራ ኣፈወርቂ ዓቢ ዘይዕግበት ኣሎ። ሰሎሞን ሓደ ካብኣቶም እዩ። ወዲ ዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመት ከሎ ድማ ብኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሊብያን ኢጣልያን ኣቢሉ ናብ ሆላንድ ሃዲሙ። ሕጂ ሰለሙን ወዲ 23 ዓመት ኮይኑ ገዛ ክራይ፡ ኣፍቃሪት ዘለዎን ከም ፋይበር ኦፕቲክ ቴክኒሻን ኮይኑ ይሰርሕ። ኣብቲ ኮሪደር ኣብ ዝርከብ መቐመጢ ካቦት ፍሎረሰንት ብጫ ቬስት ተሰቒሉ ኣሎ። ገመዳት ኢንተርነት ክነጽፍ ከሎ ከምኡ እዩ ዝለብስ። “እቲ ስራሕ ደስ ይብለኒ። ምስ ብዙሕ ናጽነትን ብሉጽ ደሞዝን ። ኣብዚ ዝጸናሕኩሉ ሓጺር ግዜ ሆላንድ ካብቲ ኤርትራ ኣብ ምሉእ ህይወተይ ዝሃበትኒ ንላዕሊ እያ ሂባትኒ።”

ሰንበት 17 ለካቲት ከባቢ ሰዓት 5፡45 ድሕሪ ቀትሪ ሰሎሞን ኣብ ሞባይል ኣሃዱ ኣውቶቡስ ብቕልጡፍ ተኸታቲሉ ሰለስተ ኣእማን ደርበየ። እዚ ዘጋጠመ፡ ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልቲ ሰለሙን ኣብ ቲክቶክ ቀጥታዊ ፈነወ ዝጸውዖ ኣኼባ ኤርትራውያን ኣብ ኣዳራሽ ኦፔራ ኣብ ፍሩትዌግ ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ እዩ። ኣብ ኤርትራ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ተቓወምቲ ስርዓት ህግደፍ መጺኦም ነቲ ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ኣብ መወዳእታ ሓድሽ ዓመት ድግስ ዘብዕሉሉ ዝነበሩ ማእከል ኣዳራሽ ኣጥቂዖም። እቶም ሰልፈኛታት በትሪ ተሰኪሞም ናብ ፖሊስ ኣእማን ጽርግያ ደርብዮም።

መካይን ናብ መንገዲ ተደፊአን ሓዊ ተቓጺለን፤ ሓደ ኣሰልጣኒ ምሉእ ብምሉእ ተቓጺሉ። ከምኡ’ውን ኣብቲ እዋን’ቲ ዓሰርተ ሓሙሽተ ሚእቲ ሰባት ኣብ ውሽጢ ዝነበሩሉ ቅድሚት ናይቲ ማእከል ዋዕላ’ውን ብሓዊ ዕንወት ኣጋጢምዎ። ሓደ መኮነን ንበዓልቲ ቤቱ ካብ ክፍሊ ድግስ ብዝለኣኾ መልእኽቲ ናብ ገዛ ከይምለስ ከም ዝኽእል ሓቢርዋ። ድሒሮም እቶም ፖሊስ፡ ‘ኣብ ምንም ነገርን ኣብ ዝኾነ ሰብን ደው ዝብሉ ጕጅለ ተጋደልቲ፡ ናይ ውግእ ኩነታት ኮይኑ ተሰሚዑኒ። ካብ ኣእምሮኦም ወጺኦም፡ ከም ዕስለ እንስሳታት፡ ከም ጅብታት፡ ፕራይማል ድምጽታት እናሰምዑን ንሓድሕዶም እናተሓንበቡን ነበሩ።’ ኢሉ መለሰሉ። ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኣባላት ፖሊስን ሓደ ናይ ፕረስ ሰኣላይን ቆሲሎም። ጉድኣት፡ ልዕሊ ሸውዓተ ቶን።

እንታይ ኣትዩካ? ሰሎሞን፡ “እዚ ጽቡቕ ሕቶ እዩ” ይብል። ካብ ሶፋ መንበር ሒዙ ኣብ ደረቱ የቐምጣ። ንሱ ንባዕሉ ሰላም እዩ፣ ስርዓት ኤርትራ ክሳብ ዝለዓል። ድሕሪኡ ኮፍ ኢሉ ብቕልጡፍን ብብዙሕ ምልክት ኢድን ይዛረብ፦ “ስድራና ብዲክታቶርያዊ ስርዓት ይቕተሉ ኣለዉ። ደገፍቱ ድማ ኣብዚ ይጽንብሉ፣ ንስርዓት ህግደፍ ዝኸውን ገንዘብ ይእክቡ። እዚ ደው ክብል ኣለዎ። ምናልባት ብልዕሊ ሓሙሽተ ሽሕ ኢመይላት ንኮሙን ሓቲትናዮ ኣለና ነቲ ኣብ ሄግ ዝካየድ ኣኼባ ከይፍቀድ። ምስ ኣጋጠመ፡ ከምቲ መብዛሕትኡ ግዜ እንገብሮ ብሰላም ሰልፊ ክንገብር ደለና።”

መብዛሕትኡ ግዜ ዓመጽ ዝመልኦ ምግጣም ኣስዒቡ እዩ። ሰሎሞን ኣብኡ ኣይነበረን ይብል። “ንሕና’ውን ንሱ ኣይኮናን ንደሊ ዘለና። ኣብ ዝሓለፈ ሰልፍታት ፖሊስ ኩሉ ግዜ ንዕላል ክፉታት እዮም ነይሮም፡ ኣብዚ ግዜ እዚ ግን ብኡ ንብኡ ክሃርሙና ጀመሩ። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ብቀጥታዊ መስመር ናይቲ ውድብ ኣቢልና ከዳዓት ኢና ተባሂልና ተኸሲስና። ንሳቶም ድማ በቃ ይስዕስዑ። ኣብ ሓደ እዋን ኣዚና ስምዒታዊ ኔርና። ኣብ ሓደ ዓይነት ምድንጋር እዩ ኣጋጢሙ። ብድሕሪኡ እኳ ብሓቂ ተሳቲፈ ድየ ኢለ ሓሲበ።”

ንሱ እውን ተሳቲፉ እዩ። ብቪድዮ እዩ ዘሎ፡ እዚ ድማ ኣብ ቤት ፍርዲ ተራእዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ሰሎሞን ምስ ካልኦት ትሽዓተ ጥርጡራት ብምዃን ኣብኡ ብህዝባዊ ዓመጽ ተፈሪዱ። ኣብ መላእ ሃገር ተዘርጊሖም ይነብሩ። ሰሎሞን ግን ንኹሎም ይፈልጦም እዩ፣ ‘ካብ ማእከል ሓተትቲ ዑቕባን ካብቲ ሰልፍታትን’። ከም ጽሬት፡ ቀባእቲ፡ ጸጉሪ ርእሲ፡ ጸራቢ ወይ ብፖስታ ዘብጽሑ ኮይኖም ይሰርሑ። ዋላ ሓደ ካብኣቶም ናይ ገበን መዝገብ ወይ ዕዳ ዘለዎ የለን። ሕዚ አይኮነን.

እቲ ዝለዓለ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ሰሎሞን ተሓቲቱ ኣሎ፡ ዓሰርተ ክልተ ወርሒ ማእሰርቲ፡ ካብዚኦም እቶም ክልተ ቅድመ ኩነት ዘለዎም እዮም። ምኽንያቱ ብዓመጽ እውን ይጥርጠር። ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልቲ እቲ ናዕቢ ኣብ ቲክቶክ “መን ከም ዝድሕን ክንርኢ ኢና” ክብል ይንገር። ብመሰረት ጠበቓኡ ግን ጻውዒቱ ብጌጋ ተተርጒሙን ተተርጒሙን እዩ። ‘ንሕና ኣብኡ ክንነብር ዲና፡ ንሳቶም ኣብኡ ክነብሩ ድዮም ክንርእዮ ኢና!’ ሰሎሞን ቃል ብቓሉ ከምኡ ከምዝበለ ገሊጻ። “እዚ ክብል ከሎ ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኤርትራን ኣብዚ ዘለዉ ተቓወምትን ክነብሩ ኣለዎም ማለት’ዩ፡ ወይ ድማ ብኣንጻሩ።” ብቃላት ሰሎሞን፡ “ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ክንድዚ ዓቢ ዝመስሎም እንተኾይኑ፡ ድሕሪ ሕጂ ኣብዚ ጉዳይ የብሎምን፡ ሓቀይ

እቲ መከላኸሊ ናብ ዓውደ-ጽሑፍ ኣካይዳ ሰሎሞንን መሳርሕቱ ጥርጡራትን ኣቓልቦ ይስሕብ። “ብኸቢድ ስንባደ ኣለዎም። ተኣሲሮም፡ በረኻታት ሰጊሮም፡ ኣብ ባሕሪ ብጀላቡ ኣዕሩኽ ስኢኖም፡ ኣብዚ ምስ ደገፍቲ እቲ ዝሃደምዎ ስርዓት ክገጥሙ ጥራይ ኢዮም።”

ሰሎሞን “ብርግጽ ተሃስየ እየ” ኢሉ የረጋግጽ። “ቆልዓ ከለኹ ኣብ ጎደናታት ደም ክውሕዝ ርእየ ነይረ፡ እዚ ፈጺምካ ኣይትርስዖን ኢኻ።” ኣብ ኣፍልቡን ቅልጽሙን በሰላታት የርኢ። “ኣነ ክርስትያን ስለ ዝኾንኩን ናብ እስልምና ክቕየር ስለ ዘይደለኹን ኣብ ሊብያ ብኻራ ተቐጥቂጠ። ዝበዝሕ ግዜይ ምስ ካልኦት ሃዲሞም ዘለዉ ኤርትራውያን እየ ዘሕልፎ። ብዛዕባ እዚ ንብዓት ከይፈንጀሩ ክዛረቡ ኣይክእሉን እዮም። ክንደይ ካብኣቶም ብፍላይ መንእሰያት ዕብድብድ ኢሎም ነብሶም ዝጎድኡ ክትፈልጥ ኣይትደልን ኢኻ። ኣብዚ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲትና ተቐቢልና። ሽዑ ኣብዚ ውሑስ ዝዀንካ መሲሉካ፡ ከምኡ ግን ኣይኰነን።”

ብዛዕባ ምስታ ኣብ ኤርትራ ዝዓበየላ ሓማቱ ብተሌፎን ዝገበሮ ዝርርብ ይዛረብ። “ካብ ውልቀ መላኺ ናይ መጠንቀቕታ ደብዳቤ ነይርዋ። ‘በጃኻ ሰልፊ ኣቋርጽ፡ እንተዘይኮይኑ ክኣስሩኒ እዮም’ ኢላ።” ሰሎሞን ሓፍቱ ኣብ ከመይ ዝበለ ቤት ማእሰርቲ ከም እትውድእ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ።’ኣብ ትሕቲ መሬት ጸሊም ጉድጓድ’፡ ንባዕሉ ሰለስተ ወርሒ ዘሕለፈሉ። “ትሕቲ ዕድመ ስለ ዝነበርኩ ጥራይ እየ መሊሰ ወጺአ።” ምስናይዚ ግን ሕጂ ትሑት ፕሮፋይል ኣይሕዝን ዘሎ። ግደ ሓቂ ኣብዛ ጋዜጣ ብግልጺ ነጥቡ ይገልጽ። “ክገድፎ ኣይክእልን እየ፡ ብዘየገድስ ክንደይ ይደለኹ ኣይክእልን እየ።”

ሰሎሞን ስደተኛ ድዩ ተቓላሳይ ተቓላሳይ ድዩ ወይስ ዕንወት? እቲ ሓደ ነቲ ካልእ ከም ዘየግለሎ እዩ ዝረጋገጽ። ግደ ሓቂ፡ ሓደ ነገር ናብ ካልእ ነገር ኣምሪሑ። ካብ ኤርትራ፡ ልዕሊ ሓሙሽተ ሽሕ ኪሎሜተር፡ ክሳብ ሄግ።

ብመሰረት ጸብጻብ ዓቃቢ ሕጊ፡ እቶም ናዕበኛታት ኣካል ናይቲ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ዝካየድ ኣኼባ ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ከይፍቀድ ዝደሊ ብርጌድ ንሃመዱ እዮም። ነተን ውድባት ዝውድብ ፈደረሽን ማሕበረሰባት ኤርትራ ኣብ ሆላንድ፡ እቲ ብርጌድ ግብረሽበራዊ ውድብ እዩ ስለ ዝተባህለ ክእገድ ኣለዎ ዝብል እምነት ኣለዎ። ሰሎሞን፡ “ፍጹም ውዳበ የልቦን፡ ናይ ሓባር ሓሳባት ግና ኣሎ። ኣንጻር እዚ ሕጂ ዘሎ ስርዓት ዝቃወም ኩሉ ሰብ እዩ።”

ዓቃቢ ሕጊ፡ ተቓወምቲ ስርዓት ህግደፍ ብናዕቢ ኩሉ ድንጋጸ ከም ዝሰኣኑ፡ በዚ ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም መነጽር ከም ዝሰብሩ ይገልጽ። ኤርትራዊ ሓርነታዊ ሰልፊ ግን ብ25 ግንቦት ኣብ ሪጅስዊክ ተኣጊዱ ኣሎ፣ ምኽንያቱ ድሕሪ እቲ ኣብ ሄግ ዝተፈጸመ ዕግርግር ከም ሓደ ኣዝዩ ልዑል ናይ ጸጥታ ሓደጋ ዘለዎ ፍጻመ እዩ ተራእዩ።

ሰሎሞንን ኣዕሩኽቱን ዝደልይዎ በጺሖም ማለት ድዩ? ብዛዕባ እዚ ዋላ ሓንቲ ክፈልጥ ኣይደልን እዩ። ሰሎሞን፡ “ሕብረተሰብ ሆላንድ እዚ ኣይግብኦን እዩ” ኢሉ ተገንዚቡ። “ነዛ ሃገር ኣዚና ኢና ነመስግና። እዚ ኣይደለናዮን። ብዝኾነ ከም ዘጋጠመ ይሓፍር። ናይ ብሓቂ ይቕሬታ ​​ይሓትት።”

ቅድሚ ምኻድና ዓርኪ ሰሎሞን ካብታ ኣቡኡ ዝዝከረላ ክፍሊ ይወጽእ። “በጃኻ ዛንታና ንገረና” ኢሉ ብድምጹ ስቕታ እናተሓወሶ ይሓትት። ብድሕሪኡ ብኡ ንብኡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ራምብል ይጅምር። ሰሎሞን ቅልጽሙ ኣንቢሩሉ። “ኣነ ገሊጸዮ እየ” ይብል። “ጽቡቕ ክኸውን’ዩ”።

እቲ ዳኛ ኣብቲ ኣብ ልዕሊ ሰሎሞን ዝቐረበ ጉዳይ ዓርቢ 19 ሓምለ ውሳነ ክህብ እዩ።

ካብ ዳች ናብ ትግሪኛ ዝተተርጎም ኢዩ