ምምሕዳር ባይደን ኣብ መወዳእታ ሰነ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ “ከቢድ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት” ከም ዘይጽመድ ማለት እታ ሃገር እንደገና ንኣ. መ. ኣ. ከምኡውን ንዓለምለኻዊ ልቓሕን ካልእ ገንዘባዊ ደገፍን ብቑዕ ከም ዝዀነት ንንጉስ ኣፍለጦ። ሰለስተ ወርሒ ኣቐዲሙ ጸሓፊ ጕዳያት መንግስቲ ኣንቶኒ ብሊንከን ኵሎም እቶም ኣብቲ ውግእ ዚሳተፉ ተቓወምቲ ጕጅለታት “ገበን ውግእ ከም ዝፈጸሙ ” ሓይልታት ሃገራዊ ጸጥታ ኢትዮጵያን ክልተ ኻልኦት ሓይልታት ንደቂ ሰብ እውን ከም ቅትለትን ምግሳስ ካልእ ዓይነት ጾታዊ ዓመጻን መስጐጕትን ዝኣመሰለ ገበናት ከም ዝፈጸሙ” ወሲኑ ነበረ። ኣብ ውሽጢ ኽልተ ዓመት “ዳርጋ ፍርቂ ሚልዮን” ዝዀኑ ሰባት ተቐቲሎም ኢዮም።
እዚ ንሓድሕዱ ዚጋጮ ዚመስል ኣዋጃት ማለት ግፍዒ ስዒቡ ምስቶም ግፍዒ ዝፈጸሙ ተዋሳእቲ ቝጠባዊ ምትሕብባር ማሕበረሰብ ሰብኣዊ መሰላት ሕ. መ. ኣ.
ኣብ ዝሓለፈ 30 ዓመት ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ ኣብ ቦዝንያን ሄርዘጎቪናን (1993) ሩዋንዳ (1994) ኣብ ዒራቕ (1995ን 2014ን) ኣብ ዳርፉር (2004) ኣብ ምያንማር (2021) ከምኡውን ኣብ ቻይና (2021) ግፍዒ ኺፍጽማ ወሲና እየን። እቲ ብዛዕባ ሓላፍነት ዚገልጽ ህዝባዊ መግለጺታት ነቲ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ እትህቦ ምላሽ ንምቅልጣፍ ነቲ ኣብ ሰባት ብሰንኪ ዓሌቶም ባህሎም ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣኦም ወይ ህላወኦም እተፈጸመ ዝኸበደ ገበናት ንዘለኣለም ንምርግጋጽ ከምኡውን ነቶም ከምዚ ዝኣመሰለ ገበን ዚፍጽሙ ሰባት ንምዕጋት ተባሂሉ እዩ ።
ብ2004 እቲ ሽዑ ጸሓፊ ጕዳያት ዝነበረ ኮሊን ፖወል ኣብ ዞባ ዳርፉር ሱዳን ጃምላዊ ቕትለት ይፍጸም ከም ዘሎ ምስ ወሰነ እቲ ኣዋጅ ኣቓልቦን ተቓውሞን ሕ. መ. ኣ. ኣለዓዓለ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ሱዳን ከኣ ሓድሽ መቕጻዕቲ ተቐባልነት ረኸበ። ባይቶ ንህዝቢ ዳርፉር ንምሕጋዝ ብሚልዮናት ዚቝጸር ዶላራት ኣጽደቐ ። ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ ነቲ ኣብ ዳርፉር ዝነበረ ዅነታት ናብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛ ብምምልካት ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘቕረቦ ድምጺ ቪቶ ኣብ ክንዲ እትህቦ ነቲ ጕዳይ ኣይተቓወመቶን። ፕረዚደንት ሱዳን ዝነበረ ኦማር ኣል-ባሺር ካብ ፖለቲካ ተገሊሉ ስለ ዝነበረ ነቲ ዚፍጸም ማህሰይቲ ደው ንምባል ብርቱዕ ጸቕጢ ጊሩ ጸኒሑ ምምሕዳራት ኦባማን ባይደንን ኣብ ክንዲ እቶም ኣብ ዒራቕ ዝነበሩ ያዚዳውያን ኣብ ምያንማር ሮሂንጃ ከምኡውን ኣብ ቻይና ዝርከቡ ኡጉራውያን ዝገበርዎ ግፍዒ ጽኑዕ መቕጻዕቲ ናይ ቀረብ ሰንሰለት ምምርማር ነቶም እተጐድኡ ማሕበረሰባት ዝወሃብ ረድኤት ከምኡውን ንጻዕርታት ፍትሒ ንምድጋፍ ዝያዳ ሃብቲ ሃብቶም ስዒቦም ኢዮም።
Ethnic Cleansing Continues ምጽናት ዓልየት ይቅጽል
ሕጂ ግን እቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ከም ዘይተኻፈለ ዝገልጽ ናይ ባይደን ምምሕዳር መግለጺ ዘሰምብድ ኢዩ ። ኣብ ሰነ ኣቐድም ኣቢላ ማሕበርሰብኣዊ መሰላት ዎች ኣብ ምዕራባዊ ዞባ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ሓይልታት ጸጥታ ኣምሃራ ኣብቲ ውግእ ዝዋግኡ ጕጅለታት ውዕል ምስ ፈረሙ ኣንጻር ጢግራይ ዓሌታዊ ናይ ምጽራይ ወፈራ ከም ዝቐጸሉ ጸብጻብ ሃበት ።
ኣብ ዞባ ኣምሃራ እውን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ከቢድ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት ይቕጽል ኣሎ ካብ 2019 ኣትሒዙ ድማ ኣብ ዞባ ኦሮሚያ ይቕጽል ኣሎ ። ኣብ ግንቦት እቲ ንፓርላማ ኢትዮጵያ ጸብጻብ ዚህብ ሃገራዊ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ መንግስቲ ነቲ ኣብ ዞባ ኣምሃራ እተላዕለ ተቓውሞታት ወተሃደራዊ ምላሽ ኪህበሉ ኸሎ ብዘይ ፍቓድ ምእሳር ኣብ ትሕቲ ቐይዲ ምእታው ከምኡውን ሓይሊ ብዘይግቡእ ምጥቃም ኣተሓሳሲብዎ ነበረ። ኣብ ሰነ እውን እቲ ኮሚሽን ኣብታ ሃገር ብሓይሊ ጸጥታ መንግስቲ ኸም ዝጠፍኡን ከም እተኣስሩን ጸብጻብ ሃበ ።
ኣብ ኢትዮጵያ ዝወርድ ቍጠባዊ ጸቕጢ ምቕናስ ነቲ ምምሕዳር ባይደን ብቝጠባዊ ወፍሪ ሰላም ክርከብ ኣለዎ ዝብል እምነት ዘንጸባርቕ ኢዩ ዝመስል ። እንተዀነ ግን እታ ሃገር ኣብቲ ዞባን ኣብ ዝሰፍሐ ኽፍለ-ዓለምን ዘለዋ ጽልዋ ኣብዚ ግደ እዚ ግደ ኸም ዘለዎ ንፈልጥ ኢና። ስለዚ ኸኣ ኢዩ ፍትሕን ተሓታትነትን ቀዳምነት ክወሃቦ ዘለዎ ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዅሎም እቶም ኣብ ግዝኣታ ዘለዉ ሰላማውያን ሰባት ናይ ምዕቈብ ሓላፍነት ኣለዎ ። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንጸጥታ መንግስቲ ወይ ንኣባላት ሚሊሽያ ዞባ ብቐጥታ ይድግፎም ብዘየገድስ ህስያ ኽሳዕ ዚፍጽሙ ወይ ኣእዳዎም ሓፍ ኣቢሎም ዋላ ሓንቲ ተሓተትቲ ኸይኰኑ ደው ኬብሉ ሓላፍነት ኣለዎም።
“ነቲ ብዅሎም ወገናት ዝፍጸም ግፍዒ ብወግዒ ኣፍልጦ ምሃብ ነባሪ ሰላም ንምምጻእ ኣድላዪ ስጕምቲ ኢዩ ” በለ ። “እቶም ብግፍዒ ልዕሊ ዅሉ ተሓተትቲ ዝዀኑ እንተላይ እቶም ሓላፍነት ዘለዎም ተሓተትቲ ኪዀኑ ኣለዎም።”
ኣብዚ ነጥቢ እዚ ንሰማምዓሉ ኢና ። ሕ. መ. ኣ. ዝገበሮ ግፍዒ ሕጋዊ ሳዕቤን ኣየስዓበን ምምሕዳር ባይደን ከኣ ነዚ ይስዕቦ ኣሎ ። ይኹን እምበር እቶም ፖሊሲ ዜውጽኡ ሰባት ከምኡ ኺገብሩ እንተ ወሲኖም ሓያላት ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም ። ኢትዮጵያ ኸቢድ ገበናት ይትረፍዶ ኸቢድ ገበናትሲ በቲ ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ዚፍጸም ከቢድ ማህሰይቲ ተሓታቲ ኣይኰነን ፣ ብርእሶም ዚምርምሩ መርመርቲ ናብቲ እዚ ገበናት እዚ እተፈጸመን ዚቕጽልን ዞባታት ኪኣትዉ ኣይክእሉን እዮም፣ ሓንቲ መንግስቲ ነቲ ምስ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ዘለዋ ርክብ ንቡር ንምግባር ቈሪጻ ኽትከውን ኣለዋ ።
Concrete Next Steps to Make it Matter ሕጂ ዘድሊ ዘሎ ኣገዳሲ ስጉምቲ ምውሳድ ኢዩ።
ብሊንከን ኣብቲ ኣብ መጋቢት ዝገበሮ ናይ ግፍዒ ውሳነ “ኣብ ሰሜናዊ ኢትዮጵያ ዝግበር ግፍዒ ሰብኣዊ መሰላት ኣጸቢቑ ይንኪ ኣሎ ” ብምባል ግፍዒ ከም ዘየብቅዐ ኣፍልጦ ሃበ ። ነዚ ግፍዒ እዚ ብጭቡጥ መገዲ ኸም ዜገድስ ንምግባር ኪጽዓር ነይርዎ ። ሕጂ እውን ኪረኽብዎ ይኽእሉ እዮም ።
ክፍሊ ሃገራዊ ኽፍሊ ነቲ እተመባጽዖ ፍትሕን ተሓታትነትን ክድግፎ ኣለዎ እቶም ግዳያት ኰኑ ስድራቤቶም ከኣ በቲ ዝፈጸምዎ ገበን ተሓተትቲ ዝዀኑ ተዋጋእቲ ጕጅለታት ብምሓዝ ይሓትትዎ ኣለዉ እዚ ድማ ንሰበ – ስልጣን ኢትዮጵያ እውን ዝምልከት ኢዩ ። ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ንዝርከቡ ሰባት ዝግበር ኵሉ ደገፍ ብቘራጽነት ግፍዒ ክምራሕ ኣለዎ ። እዚ ማለት ከኣ እቲ ትካል ኣህጉራዊ ምዕባለ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዘውጽኦ መደባት ዕቤትን ረድኤትን ነቲ ቐንዲ ጠንቂ ቅትለትን ግፍዕን ከምኡውን ነቲ ድኹም ክፍሊ ፍትሒ ምሕዳስ ክፈትሖ ኣለዎ ማለት ኢዩ። ምንጪ እቲ ብህይወት ዝተረፉ ሰባት ዜድልዮም ነገራትን ዚደልይዎ ነገራትን ኪኸውን ኣለዎ፣ ገለ ኻብዚ ኸኣ ምኽሪ በሰላ ስነ-ማሕበራዊ ደገፍ ምርካብ ንንብረትን ሃብትን ምጥፋእ ካሕሳ ምርካብ ከምኡውን ኣብ ቤቶም ፍትሒ ብኸመይ ከም ዚስዕቡ ስልጠና ምሃብ እዩ።
ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ነቲ ቐጺሉ ዘሎ ዋዕላ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ግምት ብምእታው ነቲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝኣዘዞ ኣህጉራዊ ኮሚሽን ክኢላታት ሰብኣዊ መሰላት ንምሕዳስ ክትድግፍ ኣለዋ ብፍላይ ከኣ እቲ ኣካል እቲ ብዛዕባ እቲ ኣብ ውሳነ ግፍዒ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ እተጠቕሰ ግፍዒ መርትዖ ናይ ምእካብ ሓላፍነት ስለ እተዋህቦ ኢዩ። ኣ. ፖሊሲ ዘውጽኡ ሰባት ነቲ ኣብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዘሎ ናይ ድሕንነት ምትሕብባርን ንመንግስቲ ዝግበር ካልእ ቀጥታውን ድርብደገፍን እንደገና ንምጅማር ቅድሚ ምሕሳቦም እቲ ጭካነ ዝመልኦ ውሳነ ተወሳኺ ናይ ሰራሕተኛታት መርመራ ኣብ ክፍሊ ጸጥታ ንሕጊ ዝምልከት መዐቀኒታት ከምኡውን ነቶም ኣብ ዝሓለፈ እዋንን ቀጻልን ማህሰይቲ ዝፈጸሙ ሰባት ከም ዝኽሰሱ ክገብሮም ኣለዎ ።
ምምሕዳር ባይደን ነዚ ሳዕቤናትን መስርሕን እዚ ኣብ መጻኢ ዚፍጸም ግፍዒ ኣብ ግብሪ ኸየውዕሎ ብምጥንቃቕ ጥራይ እዩ ናይ ግፍዒ ውሳነ ዚገብር። ፖሊሲታት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ምስዚ ግፍዒ ዝመልኦ ውሳነ ብምትእስሳር ጥራይ ኢዮም ኣብ ኢትዮጵያ ሱዳን ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ማሊ ከምኡውን ዩክረይን ዝርከቡ ገበነኛታት እታ ኣብ ዓለም ካብ ኵሉ ዝሓየለት ሃገር ትከታተል ጥራይ ዘይኰነትስ ስጕምቲ እውን ትወስድ ከም ዘላ ዝገልጽ ዓው ዝበለን ንጹርን መልእኽቲ ክረኽቡ ዝኽእሉ።
