ኣዲስ ኣበባ — ካብ መዓስከራት ስደተኛታት ትግራይ ዝሞቱ ሰባት ሃንደበታዊ ወይ ዘይተሓስበ ኣይኮነን። እዚ ውጽኢት ፖለቲካዊ ውድቀት ቍጠባዊ ውድቀት ከምኡውን ፈደራላውን ዞባውን ሰበ-ስልጣን ደይመደይ ኢሎም ብተደጋጋሚ መጠንቀቕታ ዕሽሽ ምባሎም እቲ ጠበንጃ ስቕ ምስ በለ ነዊሕ ይገብር እዩ።
ካብ ሓምለ 2024 ንነጀው ጥራይ ብኣማእታት ዝቝጸሩ ሰባት ብዘይ ምግብን መድሃኒትን ክንክንን ድሕሪ ምጽናሕ ሞይቶም ኢዮም። ብዕድመ ዝደፍኡ ሰባትን ኣንስትን ቈልዑን ከቢድ ጕድኣት ይስከሙ ኣለዉ ።
እዚ ድማ ብዓይኒ ዓይኒ ጥሜት እዩ።
እዚ ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ትግራይ ዘዕነወ ጥሜት ግን ሕጽረት መግቢ ጥራይ ኣይኰነን። እዚ ውጽኢት ናይቲ ስርዓታውን ዓሚቝን ውድቀት ኢዩ – መነባብሮ ብውግእ ዝዓነወ ዕዳጋታት ክነቅጽ ዝተረፈ ከምኡውን ኣብ እዋን ቅልውላው ናይ መጀመርታ ምላሽ ዝህቡ ዝነበሩ ናይ ማሕበረሰብ ደገፍ ስርዓታት ብስርዓት ተበታተነ። እቲ ዝተረፈ ግን ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ልሙስን ትካላውን ምሕዳግ እተዓጽወ ህዝቢ እዩ።
እቲ ኣብ ሕዳር 2022 እተፈረመ ናይ ፕሪቶሪያ ስምምዕ ደው ምባል ኲናት (CoHA) ጠበንጃ ስቕ ካብ ምባል ንላዕሊ ምዃኑ ተመባጺዑ ኣሎ። ፈደራላዊ መንግስቲ ህዝባዊ ኣገልግሎታት ንምምላስን ህንጻታት ንምህናጽን ቃል ኣትዩ “ተመሃሮ ናብ ቤት ትምህርቲ ሓረስቶትን ጓሶትን ናብ ግራቶም ህዝባዊ ሰራሕተኛታት ከኣ ናብ ቤት ጽሕፈቶም ይኸዱ።” ዳርጋ ሰለስተ ዓመት ዚኸውን ጸኒሑ እዚ መብጽዓ እዚ ኣብ ዓንዩ እዩ ።
ሂትሳትስ ንበይኑ ዜሕዝን ፍጻመ ኣይኰነን። ኣቐድም ኣቢሉ ካብ ሺር ኣክሱም ኣዲግራት ከምኡውን ኣድዋ ዝወጸ ጸብጻባት መዓልታዊ ሞት መዳጐኒ ደምበታት ከም ዝመልአ ከምኡውን እተመዛበሉ ሰባት ዋላ ሓንቲ ሓገዝ ከም ዘይረኽቡ ይገልጹ። ኣብ ነሓሰ 2024 ኣዲስ ስታንዳርድ ከም ዝጸብጸቦ ኣብ ሺር ጥራይ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ዳርጋ 300 ዝዀኑ እተመዛበሉ ሰባት ሞይቶም። ኣብ ብምሉኡ እቲ ዞባ ስርዓት ክንክን ጥዕና ወዲቑ ኣብያተ ትምህርቲ ተዓጽዩ ኣሎ ክከላኸል ዝኽእል ሕማማት ድማ ድሮ ብጥሜት ዝደኸመ ህይወት ይቕትል ኣሎ።
ናይ ረድኤት ምቝራጽ ነቲ መቝሕ ብዝያዳ ኣጽኒዕዎ ኢዩ እዚ ድማ ትካላት ግብረ ሰናይ ምዝርጋሕ ከቋርጻ ኣገዲድወን ኢዩ። ይኹን እምበር ቅድሚ እዚ ምንካይ እዚ እውን ከይተረፈ እቲ ሰብኣዊ ምላሽ ነቶም ኣብ ታሪኽ ወድሰብ እቲ ዝነውሐ ግዜ ብመንግስቲ እተወደበ ኸበባ ዘሕለፉ ብሚልዮናት ዚቝጸሩ ሰባት ፈሺሉ ነበረ።
ድሕሪ እቲ ኮሃ ብኣማእታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ካብ ምዕራባውን ክፋላት ደቡባዊ ትግራይን ብሓይሊ እተሰጕጉ ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ክምለሱ ተመዲቦም ነበሩ። ኣብ ክንዳኡስ ኣብ መዓስከራት ተዓጽዮም ኣለዉ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ድማ ቅድሚ ግዜኦምን ብግቡእ ዘይተመደበን “ምምላስ” ናብ ከም እኒ ኣብ ምዕራባዊ ትግራይ ዝርከባ ትግራይ ከምኡውን ራያ ኦፍላ ከምኡውን ራያ ኣላማታ ኣብ ደቡባዊ ትግራይ ዝርከባ ኣውራጃታት ክምለሱ ተደፊኦም ኢዮም ዝዓነዉ ኣባይቲ ኣገልግሎትን ዕቝባን ግን ኣይረኸቡን። እቲ ልዕሊ ዅሉ ዜፍርህ ከኣ ናብ ምሕረት እቶም ዓሌታዊ ምጽራይ ዚገብሩ ሓይልታት ተመሊሶም እዮም። ምምላስ ንዓታቶም ካልእ ዓይነት ጭካነ ዝመልኦ ምግዓዝ ኰነ።
