https://www.un.org/africarenewal/web-features/famine-somalia

ደቂ ኣንስትዮ ድሕሪ ወተሃደራት መሰጋገሪ ፌደራል መንግስቲ (TFG) ናብ ማእከል መግቢ ይጓየያ (TFG) ኣብቲ ንውሽጣዊ ተመዛበልቲ (IPDS) ዝኸውን መዓስከር ባድባዶ ነቲ ህዝቢ ክሕዝ ኣይክእልን እዩ።
ስእሊ፡ UN photo / ስቱዋርት ፕራይስ
ኣብ ስግር ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰባት ብጥሜት ይኣትዉ ኣለዉ። ኣዕናዊ ውህደት ግርጭት፡ ልዑል ዋጋ መግብን ድርቅን ልዕሊ 11 ሚልዮን ሰባት ብተስፋ ዝቖረጸ ድሌት ገዲፍዎም ኣሎ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንኣዋርሕ ነቲ መጠንቀቕታ ከድምጾ ጸኒሑ። ነቲ “f-word” — ጥሜት — ተጠቒምና ተቓዊምናዮ ኢና፣ እንተኾነ ግን ትማሊ ረቡዕ ነቲ ብቕልጡፍ ዝምዕብል ዘሎ ክውንነት ብወግዒ ኣለሊናዮ። ኣብ ገለ ክፋል ሶማልያ ጥሜት ኣሎ። ይዝርጋሕ ኣሎ።

እዚ ንሕና ሸለል ክንብሎ ዘይንኽእል ምትንሳእ ጻውዒት እዩ። መዓልታዊ ካብ ጋንታታትና ሕቡራት ሃገራት ኣብ መሬት ዝረኸብናዮ ኣዝዩ ዘሕዝን ጸብጻባት እሰምዕ ኣለኹ። ሶማላውያን ስደተኛታት፡ ከብቶምን ኣጣልን ብሰንኪ ጽምኢ ሞይቶም፡ ንሰሙናት ብእግሮም ብእግሮም ኣብ ኬንያን ኢትዮጵያን ሓገዝ ንምርካብ። ንበይኖም ዝመጹ ዘኽታማት፡ ወለዶም ሞይቶም፡ ዘስካሕክሕን ሕጽረት መግቢ ዘለዎምን፡ ኣብ ናይ ወጻኢ መሬት።

ነቶም ኣብ መዓስከራት ዝበጽሑ እውን እንተኾነ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ተስፋ የለን። ብዙሓት ድሕሪ ነዊሕ ጉዕዞታት ነቲ ደረቕ መሬታት ስግር ስግር ኣዝዩ ድኹም ስለ ዝኾኑ ቅድሚ ናብ ሓይሊ ምልስ ኢሎም ምጥባሶም ይሞቱ። ሕክምናዊ ኣቓልቦ ዘድልዮም ሰባት፡ መብዛሕትኡ ግዜ መድሃኒት የለን። ሕሙማቶም ብሰንኪ ሕጽረት ጸጋታት ክጠፍኡ ክዕዘቡ ዘለዎም ቃንዛ ናይቶም ሓካይም እሞ ሕሰብዎ።

ከም ሰብኣዊ ስድራቤት መጠን፡ እዞም ዛንታታት እዚኣቶም የሰንብዱና። ንሕና ንሓትት: እዚ ከመይ ጌሩ ዳግማይ ይፍጸም ኣሎ? ደሓር ከኣ ዓለም እኹል መግቢ ኣለዋ። እወ ድማ ቁጠባዊ ግዜ ከቢድ እዩ። እንተኾነ ግን ካብ ግዜ ጀሚሩ፡ ኣብ ሞንጎ እቲ ዝኸፍአ ምቁጽጻር ከይተረፈ፡ እቲ ንብጾትና ደቂ ሰባት ንምሕጋዝ ዝነበረ ርህርህቲ ድርኺት ተንቀሳቒሱ ኣይፈልጥን።

ስለዚ ድማ እየ ሎሚ ዝበጽሖ — ኣብዚ ቅልውላው’ዚ ዓለማዊ ኣቓልቦ ንምትኳር፡ ነቲ ኣላርም ንምትኳርን ኣብዛ ዝዓበየ ድሌት ዘለዋ ህሞት ንሶማልያ ክሕግዛ ንምጽዋዕን’ዩ። ህይወት ናይቲ ኣብ ሓደጋ ዝርከብ ህዝቢ ንምድሓን – መብዛሕትአን ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን – ኣስታት 1.6 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ የድልየና ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ዓለምለኻዊ ለገስቲ ፍርቂ ናይቲ መጠን ገንዘብ ጥራይ ሂቦም ኣለዉ። ነቲ ውሕጅ ንምቕያር፡ ብስም ናይቲ ናይ ሓባር ሰብኣውነት ተስፋ ንምቕራብ፡ ኣብ መላእ ዓለም ክንንቀሳቐስ ኣሎና።

እዚ ማለት ኩሉ ሰብ ማለት እዩ። ንኹሎም ኣህዛብ – ነቶም ንስራሕና ካብ ዓመት ናብ ዓመትን ዓመትን ዝምውሉ፡ ከምኡ’ውን ነቶም ብባህሊ ብመንገዲ እቲ ብዙሕ ሃገራዊ ስርዓት ዘይህቡ – ናብቲ ብድሆ ንምስጓም እምስክር እየ። ብ25 ሓምለ ኣብ ሮማ፡ ትካላት ሕቡራት ሃገራት፡ ንህጹጽ ምላሽና ኣወሃሂድና፡ ንቕጽበታዊ ሓገዝ ዝኸውን ገንዘብ ንምእካብ ገንዘብ ይእክባ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኩላትና ንነብስና ከም ውልቀ ዜጋታት፡ ከመይ ጌርና ክንሕግዛ ከም እንኽእል ክንሓትት ይግባእ። እዚ ማለት ናይ ብሕቲ ወፈያታት ማለት ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ከምቲ ኣብ ቅድሚ እቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝነበረ ሱናሚ ወይ ሃይቲ ኣብ ኢንዶነዥያ ዝነበረ ናይ ሰብኣዊ ህጹጽ ኩነታት፣ ወይ ድማ ንዝተመርጹ ወከልቲ ናብ ዝያዳ ድልዱል መልሲ ምድፋእ ማለት ክኸውን ይኽእል። ኣብቲ ዝበለጸ ኩነታት እውን እንተኾነ እዚ እኹል ኣይክኸውንን ይኽእል እዩ። ንኹሉ ድሌታት ከነማልኦ ዘይንኽእል ናይ ብሓቂ ሓደጋ ኣሎ።

ብፍላይ ኣብ ሶማልያ እቲ ኩነታት ከቢድ እዩ። ኣብኡ፡ ቀጻሊ ግርጭት ዝኾነ ይኹን ናይ ረድኤት ጻዕሪ የጸግሞ። ብዝሰፍሐ መልክዑ ብርቱዕ ወሰኽ ዋጋታት መግቢ፡ ባጀት ኣህጉራውያን ትካላትን ዘይመንግስታውያን ትካላትን ዝዘርግሐ እዩ። ኩነታት ስራሕ ዝተሓላለኸ ኮይኑ፡ እቲ መሰጋገሪ ሃገራዊ መንግስቲ ሶማልያ፡ ንገለ ክፋል ርእሰ ከተማ ሞጋዲሾ ጥራይ እዩ ዝቆጻጸር ብምባል እዩ። ምስ ሓይልታት ኣል ​​ሻባብ ዝተባህለ ናይ እስላማውያን ምልሻ ጉጅለ ስምምዕ ንሰርሕ ኣለና፣ እዚ ድማ ነቲ ዝቆጻጸርዎ ከባቢታት እታ ሃገር ተበፃሕነት ንምሃብ ንሰርሕ ኣለና። ዋላ ከምኡ ይኹን፡ ከቢድ ናይ ጸጥታ ስክፍታታት ይቕጽል ኣሎ።

ዶባቶም ብልግሲ ክፉት ገይሮም ዝጸንሑ ኬንያን ኢትዮጵያን ናይ ገዛእ ርእሶም ዓቢ ብድሆታት ከም ዘጋጥሞም እውን ክንፈልጥ ይግባእ። ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ መዓስከር ስደተኛታት ዳዳብ ድሮ ምስ ኣስታት 380,000 ስደተኛታት ብሓደገኛ መንገዲ ልዕሊ ዓቐን ተጨናኒቑ ኣሎ። ብዙሓት ኣሽሓት ክምዝገቡ ይጽበዩ ኣለዉ። ኣብ ጎረቤት ኢትዮጵያ፡ ኣብ መዓልቲ 2000 ሰባት ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ዶሎ ይመጹ ኣለዉ – ንኽንቀሳቐሱ እውን ይቃለሱ ኣለዉ። እዚ ድማ ዳርጋ 7 ሚልዮን ኬንያውያንን ኢትዮጵያውያንን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘጋጥሞም ቅልውላው መግቢ የጋድድ። ኣብ ጅቡቲን ኤርትራን፡ ዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት’ውን ኣብ ጸገም ይርከቡ — ከምኡ’ውን ብዙሓት ካልኦት ክኾኑ ዝኽእሉ።

ነዚ ቅጽበታዊ ቅልውላው መልሲ ክንህብ ከለና’ውን እንተኾነ፡ ምስ መሰረታዊ ጠንቅታት ክንገጥሞ ዝከኣል መንገዲ ክንረክብ ኣለና። ናይ ሎሚ ድርቂ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተታት ዓመታት እቲ ዝኸፍአ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ኣብ መላእ ዓለም ለውጢ ክሊማ ሳዕቤናት እናወሰኸ ምስ ከደ ግን፡ ብርግጽ ናይ መወዳእታ

ከምዘይከውን እዩ። እዚ ማለት ግብራዊ ስጉምቲ ማለት እዩ፡ ድርቂ ዝጻወር ዘርኢ፡ መስኖ፡ ትሕተ ቅርጺ ገጠር፡ መደባት ጥሪት።

እዞም ፕሮጀክትታት ክሰርሑ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ምህርቲ ሕርሻ ኣብ ዓመት ብሸሞንተ ሚእታዊት ኣብ ምዕባይ ሓጊዞም እዮም። ኣብቲ ብኣግኡ ዝነበረና ስርዓታትና ምምሕያሽ እውን ርኢና ኢና። እዚ ድርቂ ከም ዝመጽእ ፈሊጥና ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር መጠንቀቕታታት ከውጽእ ጀሚሩ። ንቕድሚት እንተርኢና፡ እቶም መጠንቀቕታታት ኣብ ግዚኦም ከም ዝስምዑ ከነረጋግጽ ኣለና።

ልዕሊ ኩሉ ድማ ሰላም የድልየና ኣሎ። ኣብ ሶማልያ ግርጭት ክሳብ ዘሎ፡ ንጥሜት ብኣድማዒ መንገዲ ክንቃለስ ኣይንኽእልን ኢና።

ዝያዳ ቆልዑ ክጠምዩ እዮም፤ ሰባት ብዘይ ኣድላይነት ክሞቱ እዮም። እዚ ዑደት ዘይውሕስነት ድማ ብሓደገኛ መንገዲ እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ።

ኣብ ሶማልያ፡ ሃሊማ ዑመር፡ “ምናልባት እዚ ዕጫና ክኸውን ይኽእል እዩ — ወይ ምናልባት ተኣምር ክኸውን ይኽእል እዩ ካብዚ ሕልሚ ቀትሪ ክንድሕን ኢና” ኢላና።

ነዚ ከም ዕጫኣ ክቕበሎ ኣይክእልን እየ። ብሓባር፡ ንዓኣን ንሃገራት ደቃን ንኹሎም ደቆምን ካብ ናይ ብሓቂ ዘስካሕክሕ ሕልሚ ከነድሕኖም ኣሎና።