ኤምባሲ ኤርትራ ንረብሓ እታ ብጭካነ ዓፋኒት ሃገር ንምስፋሕ ሚልዮናት ዶላራት ንምእካብ ሓጊዙ’ዩ። ገዛኢ ሰልፋ ኣብ ትሕቲ እገዳ ኣሜሪካ ይርከብ።
ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ’ታ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ንእሽቶን ብጭካነ ዓፋኒትን እትርከብ ገዛኢ ሰልፊ ኤርትራ እገዳ ኣንቢራ ነይራ።
ከምኡ’ውን ኣብ ዋሽንግተን ዝርከብ ኤምባሲ ኤርትራ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ብስም’ታ ብገንዘብ ዝተጸገመት ሃገር ሚልዮናት ዶላራት ንምእካብ ክሕግዝ እንከሎ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ መንግስትን ገዛኢ ሰልፍን ሓደ ምዃኖም ይኣምኑ።
ንኣብነት ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት፡ ኣብ መላእ ኣመሪካ ዝነብሩ ኣስታት 100 ኤርትራውያን፡ ብሰበስልጣን ኤምባሲ ኤርትራ ሓቢሮም ኣብ ዝተዳለወ ጻውዒት ዙም ተጸንቢሮም፡ ንቃልሲ ሃገሮም ኣንጻር ተቓወምታ ንምድጋፍ ዝዓለመ ገንዘብ ንምእካብ ዝዓለመ ምዃኑ፡ ብቕዳሕ ናይቲ ብ… ሓደ ካብቶም ተሳተፍቲ ኮይኑ ምስ ዘ ዋሽንግተን ፖስት ኣካፊሉ። ኤርትራዊ ቻርጀ ዲ ኣፈርስ ነቶም ኣብቲ ጻውዒት ዝነበሩ ናይ ገዛእ ርእሶም ናይ ገንዘብ ምትእኽኻብ መደባት ከካይዱን ብጾቶም ኣባላት ዲያስፖራ ብዝተኻእሎም መጠን ኣበርክቶ ክገብሩን ጸቕጢ ገይሩሎም።
ከምዚ ዓይነት ብስም ኤርትራ ዝግበር ምትእኽኻብ ገንዘብ፡ ሕጊ ኣመሪካ ዝጥሕስ ድዩ ኣይኮነን ንጹር ኣይኮነን። ክኢላታት ሕጊ እገዳን ወኪላት ወጻእተኛታት ዝምልከት ሕግታትን ግን፡ እቲ ኣሰራርሓ ብቐረባ ክምርመር ይግባእ፡ እንተላይ ኣብ ኣመሪካ ገንዘብ ንምእካብ ምስ ኤርትራ ዝተጸንበሩ ንመኽሰብ ዘይሰርሑ ጉጅለታት ዝጻወትዎ ተራ ሓዊሱ።
ኤርትራ ቅድሚ ሰለስተ ዓሰርተታት ዓመታት ናጽነታ ካብ እትረክብ ኣትሒዛ፡ ብሕታዊ ሰልፊ እታ ሃገር፡ ዘይተመርጸ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን (PFDJ) ትመሓደር ኣላ። ደገፍቲ ተቓወምቲ ኤርትራ፡ መንግስትን ገዛኢ ሰልፍን እታ ሃገር ብተግባር ተመሳሳሊ’ዩ ይብሉ።
ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብዚ ሓደ መዳይ’ዚ፡ ተመሳሳሊ ኣረኣእያ ኣለዎም። “ኤርትራውነት ካብ ህዝባዊ ግንባር ንምፍላይ ዝግበር ፈተነ፡ ስልጣን ህዝቢ ንምድኻምን ንምፍራስን ጥራይ’ዩ” ክብል ሓላፊ ጉዳያት ኤምባሲ ብርሃነ ገ.ሰሎሞን ኣብቲ ጻውዒት ገሊጹ። “ናይ ጸላእትና ሜላ ምፍንጫል እዩ … ‘ኣነ ኤርትራዊ እየ ግን PFDJ ኣይኮንኩን’ ዝብል ኣምር። እዚ ኣበሃህላታት እዚ ዕሽነት ዝመልኦን ካብ ዓሻ ትጽቢት ዝግበረሉን እዩ።”
ሚኒስትሪ ገንዘብ ኣሜሪካ፡ ናብ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ወተሃደራት ብምልኣኽን ኣብኡ ንዝፍጠር ቅልውላው ሰብኣውን ሰብኣዊ መሰላትን ኣበርክቶ ብምግባሩ ኣብ ልዕሊ እቲ ውድብ ቁጠባዊ እገዳ ኣንቢሩ። እዚ ግን ንPFDJ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ምስ ኤምባሲ ኤርትራን ብኤርትራውያን ዝመሓደሩ ኣብ ኣመሪካ ዝርከቡ ንመኽሰብ ዘይሰርሑ ጉጅለታትን ገንዘብ ንምእካብ ብቐረባ ካብ ዝሰርሕ ኣይዓገቶን፣ እዚ ድማ ኣብ ዙም ጻውዒት መርትዖ እዩ።
ብዛዕባ ኤርትራዊ ምትእኽኻብ ገንዘብ ኣብ ኣመሪካ ብዝምልከት ዝገልጽ ዝርዝር ሓበሬታ ቅድሚ ሕጂ ዝተገልጸ የለን።
ብመሰረት ሕጊ ኣሜሪካ ንሓደ እገዳ ዝተገብረሉ ኣካል ወኪልካ ገንዘብ ምእካብ ዘይሕጋዊ እዩ። ኣብ ጉዳይ ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ እገዳ ካዝና ዘሎ፡ ገዛኢ ውድብ እምበር መንግስቲ ኣይኮነን፡ እንተኾነ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ክልቲኦም ዘይፍለዩ ኮይኖም፡ እቲ ሰልፊ ነቲ መንግስቲ ይቆጻጸሮ። እገዳታቱ ይጥሓስ ድዩ ኣይጥሓስን ክብል ዝኽእል ቤት ጽሕፈት ካዝና ጥራይ’ዩ፣ ዝኾነ ወግዓዊ ስጉምቲ ክሳብ ዘይውሰድ ድማ ከምዚ ዓይነት ገምጋማት ንህዝቢ ኣይገብሮን’ዩ።
እቲ ናይ 28 መጋቢት ጻውዒት ኣካል ናይቲ ኣብ መላእ ኣመሪካ ገንዘብ ንምእካብ ዝካየድ ዘሎ ቀጻሊ፡ ዝተዋደደ ኤርትራዊ ጻዕሪ’ዩ ነይሩ። ብርሃነ ኣብቲ ጻውዒት “ህዝብና ከነሰልፍ ኣለና” ኢሉ። “መደባትና ኣብ ነፍሲ ወከፍ ከተማ ተግባራዊ ክኸውን ኣለዎ።” ካብቶም ተሳተፍቲ፡ ወከልቲ ኤርትራውያን ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሮም ንመኽሰብ ዘይሰርሑ ጉጅለታት ይርከብዎም።
ዝኾነ ንናይ ወጻኢ መንግስቲ ወኪሉ ዝሰርሕ ጉጅለ ብመሰረት ሕጊ ምዝገባ ወኪላት ወጻኢ (FARA) ክፍሊ ፍትሒ ክምዝገብ ኣለዎ። ካብቶም ኣብቲ ጻውዒት ዝተወከሉ ጉጅለታት ግን ከምኡ ዝገበረ የለን፣ ዋላ እኳ እቲ ምቕዳሕ ናይቲ ጻውዒት መንግስቲ ኤርትራ ብቐረባ ይወሃሃዶምን ነቲ ናይ ገንዘብ ምትእኽኻብ ጻዕሪ ይመርሖም ከምዝነበረን ይሕብር። ፋራ ተጣሒሱ ድዩ ኣይተጣሕሰን ምውሳን ናይ ክፍሊ ፍትሒ ስራሕ እዩ፣ ሰበስልጣን ድማ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኣይመዘኑን።
ሰበስልጣን ኤምባሲ ኤርትራ ንዝቐረበሎም ሕቶ ርእይቶ መልሲ ኣይሃቡን።
እቶም ኣብቲ ጻውዒት ዝተሳተፉ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ እቲ ገንዘብ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ኣንጻር ግህሰት መንግስቲ ኤርትራ ተቓውሞኦም ከስምዑ ዝጸንሑ ሰልፈኛታት፡ ኣብ ኣመሪካ ንዝቐርብ ክሲ ዝምውል ምዃኑ ገሊጾም። ከምዚ ዝኣመሰለ ተቓውሞታት ሓድሓደ ግዜ ኣብ መንጎ ደገፍትን ተነቃፍትን መንግስትን ኣብ ጎደናታት ባእሲታት ኣበጊሱ እዩ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ኤርትራ ዜጋታታ ብዘይ ፍቓድ ትኣስር፡ ትሳቅይን ትቐትልን፡ ንናጽነት ሓሳብካ ምግላጽን ሃይማኖትን ብኸቢድ ትገትእ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ኣብ ዝፍጸም ገበናት፡ እንተላይ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ኣብ ዝካየድ ኲናት፡ ብጉጅለ ምዕማጽን ጃምላዊ ቅትለትን ሲቪላት ከም እትዋፈር ከሲሱ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣቐዲሙ ግፍዒ ከምዘይፈጸመ ክሒዱ’ዩ።
እቲ ኣበርክቶ መብዛሕትኡ ግዜ ብመኽሰብ ዘይሰርሑ ትካላት ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ከምዝመሓላለፍ ኣብ ፌስቡክ ንፈስቲቫላት ዘስፋሕፍሕ ጽሑፋትን ኣብቲ ምትእኽኻብ ገንዘብ ብኤምሲ ዝሃብዎ ርእይቶታትን ይሕብር። እቲ ገንዘብ ብኸመይ ከም ዝውዕል ንጹር ኣይኮነን። ኤርትራ ሃገራዊ ባጀት ኣሕቲማ ኣይትፈልጥን፣ ሚኒስትሪታት ድማ ናይ ገዛእ ርእሰን ባጀት ኣይከታተላን እየን ክብሉ ሚኒስተር ጥዕና ነበር ኣሰፋው ተኸስተን ምክትል ሚኒስተር ፋይናንስ ነበር ኩብሮም ዳፍላ ሆሳባይን ገሊጾም።
ኩብሮም፡ ኤምባሲታት ብተለምዶ ኣብ ውልቃዊ፡ ናይ ብሕቲ ሕሳብ ጥረ ገንዘብ ከም ዝሕዙ ገሊጹ። ሕጂ ኣብ ኣምስተርዳም ዝነብር ኩብሮም፡ “ኣብ ውልቃዊ ሕሳባት ይቕመጥን ከም ስላሽ ፋንድ ይጥቀመሉን” ይብል። “ሓላፊ ፖለቲካዊ ክንፊ ፒ.ኤፍ.ዲ.ጀይ የማነ [ገብረኣብ] ምክትታል ኣለዎ። እቶም ኤምባሲታት ነቲ ገንዘብ ኣብ መንጎኦም የንቀሳቕስዎ።”
ቤት ጽሕፈት ምቁጽጻር ንብረት ወጻኢ ካዝና ኣብ 2021 ኣብ ልዕሊ ገዛኢ ሰልፊ ኤርትራን ወተሃደራዊ ሓይሊ ኤርትራን እገዳ ኣንቢሩ።ቤት ጽሕፈት ካዝና ኣብ ልዕሊ ወተሃደራት ኣብ ጾታዊ መጥቃዕቲ ተዋፊሮም፣ ሰላማውያን ሰባት ብምቕታልን ሰብኣዊ ሓገዛት ብምዕጋትን ኣብ ዝሓለፈ ኲናት ኢትዮጵያ እገዳ ኣንቢሩ። እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ብናይ ኤርትራ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ዝእዘዝን ዝቆጻጸርን ንህግደፍ ዝመርሕ ምዃኑ ብምግንዛብ፡ ካዝና ኣብ ልዕሊ’ቲ ገዛኢ ሰልፊ እገዳ ኣንቢሩ፡ በቲ ወተሃደራዊ ግፍዒ ተሓታቲ ገይሩዎ።
ኣመሪካውያን ክኢላታት ሕጊ፡ ኣብ መንጎ ናይ ወጻኢ መንግስቲ፡ እገዳ ዝተገብረሎም ገዛኢ ውድብን ንመኽሰብ ዘይሰርሑ ትካላት ኣመሪካን ዝግበር ጥቡቕን ዘይተገልጸን ምውህሃድ፡ ንእገዳታት ኣመሪካን ካልኦት ኣካላት ንረብሓታት ወጻኢ መዓስ ከም ዝውክሉ ክእውጁ ዝጠልብን ንመኽሰብ ዘይሰርሑ ትካላት ኣብ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ከይዋፈሩ ዝኽልክልን ሕግታትን ክጥሕስ ከም ዝኽእል ገሊጾም።
ሓላፊ ሓይሊ ዕማም እገዳ ሩስያ ክፍሊ ፍትሒ ነበር ኣንድሪው ኣዳምስ፡ “ገዛእቲ ውድባት ወይ ሓያላት ምልካውያን ኣብ ዝእገደሉ፡ ሓደ ሰብ ኣዝዩ ጥንቁቕ ክኸውን ኣለዎ … ዋላ’ውን ምስ እገዳ ዝተገብረሉ ወገን ንግዳዊ ንጥፈታት ዘጠቓልል ሰብኣዊ ንጥፈታት ፍቓድ ምሓተተ።”
ንጥፈታት ኤርትራ ካብ እገዳ ነጻ ምግባር ተሓቲቱ ድዩ ኣይተዋህበን ንጹር ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ፍቓድ ንነጻ እገዳ ንህዝቢ ስለዘይኮነ። ቤት ጽሕፈት ካዝና ኣመሪካ ነዚ ጽሑፍ ርእይቶ ክህብ ኣይደለየን።
A one-party state
