https://www.bbc.com/tigrinya/articles/c6wyvx78wjewo

17 ጥቅምቲ 2026

ንባብ: 11 ደቓይቕ

ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዉ ፍሉጣት ፖለቲከኛታት ሓደ ዝዀነ ገዱ ኣንዳርጋቸው፡ ንኽልል ኣምሓራ ካብ 2014 ክሳዕ ለካቲት 2019 ንሓሙሽተ ዓመታት መሪሑ።

ቀዳማይ ምኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ካብ ምያዝያ 2019 ክሳዕ 3 ሕዳር 2020 ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኰይኑ ኣገልጊሉ። ድሕሪኡ፡ ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ ኣብ ዝተወለዓሉ ንጽባሒቱ፡ ኣማኻሪ ድሕነት ቀዳማይ ምኒስተር ኰይኑ ከም ዝተሸየመ ተገሊጹ ነይሩ።

ድሕሪኡ ግን ምስ መንግስቲ ዝነበሮ ዝምድና እናሻሕከረ መጺኡ፡ ኣብ ባይቶ ንኽልል ኣምሓራ ዝምልከት ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ከይእወጅ ብትሪ ዝቃወም መደረ ድሕሪ ምክያዱ፡ ንሃገር ለቒቑ ወጺኡ።

ኣብዚ እዋን’ዚ ሳልሳይ ዲግሪኡ ዘጠናቐቐ ኰይኑ፡ ሕጂ ኣብ ኣመሪካ ብስደት ይነብር ኣሎ። ቢቢሲ፡ ቅድሚ ሰለስተ ሰሙን ካብቲ ኣብ ባይቶ ዝገበሮ መደረ ንደሓር ብዛዕባ ዘሕለፎም ኣዋርሕ፡ ህይወት ስደቱን ምስኡ ዝተኣሳሰሩ ጉዳያትን ሓቲትዎ ኣሎ።

ቢቢሲ፡ ናብ ስደት ቅድሚ ምምራሕካ ንኣዋጅ ህጹጽ እዋን ክልል ኣምሓራ ብምቅዋም ኣብ ባይቶ ተሪር መደረ ኣስምዒካ ነይርካ። ሓሳብካ ንምዝዛም እናተማሕጸንካ ዝገበርካዮ መደረ እዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ዝተሰምዓካ ስምዒት እንታይ ነይሩ?

ገዱ፡ ኣብቲ ብ2021 ዝተኻየደ መረጻ ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኰይነ ተመሪጸ ነይረ። ኣብቲ እዋን ምስ መንግስቲ ዝነበረኒ ዝምድና ብኸቢድ እናሻሕከረ ዝመጽኣሉ እዋን ብምንባሩ፡ ኣብቲ ባይቶ ብዙሕ ተሳቲፈ ኣይፈልጥን። ምናልባት ብጠቕላላ ክልተ ወይ ሰለስተ መዓልቲ ጥራይ ክኸውን ዝኽእል ተሳቲፈ።

ሽዑ ቤት ምኽሪ ምኒስተራት ህጹጽ እዋን ምስ ኣወጀን ነቲ ኣዋጅ ንምጽዳቕ ናብ ባይቶ ሒዝዎ ምስ ቀረበን፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ጃምላዊ ሞት ከም ዝተኣወጀ ገይረ እየ ወሲደዮ።

ስለዚ ዕድል እንተ ረኺበ ክዛረብ፡ እንተ ዘይረኺበ ድማ እንተ ወሓደ ኢደይ ኣውጺአ ተቓውሞይ ከስምዕ ኣለኒ ኢለ እየ ናብቲ ባይቶ ኣትየ። ምስ ኣቶኹ ብኣጋጣሚ ዕድል ረኺበ፡ ነቲ ዝበልኩዎ ተዛሪበ። እዚ ንዓይ ክገብሮ ዝኽእል ዝነበርኩ ናይ መወዳእታ ነገር እዩ ነይሩ። ካብዚ ወጻኢ ክገብሮ ዝኽእል ነገር ኣይነበረንን፡ ነቲ ውሳነ ከትርፎ ኣይክእልን እየ፣ ስምዒተይ ክገልጽ ግን ነይሩኒ። ንህዝቢ ኢትዮጵያ መልእኽቲ ከመሓላልፍ ነይሩኒ። በቲ ኣጋጣሚ ድማ ነዚ ገይረ።

ቢቢሲ፡ ካብቲ ባይቶ ምስ ወጻእካ ንመን ኢኻ ረኺብካ?

ገዱ፡ ኣብቲ ባይቶ ተሳተፍቲ ካብ ዝነበሩ፡ ክወጽእ ከለኹ ዘይርስዖም ዝረኸብኩዎም ሰባት ኣለዉ። “እቲ ክልል ክፈርስ ዲኻ ትደሊ ዘለኻ?” ዝበሉኒ ሰባት ነይሮም። ኣነ፡ እቲ ክልል ብወተሃደራዊ መንገዲ ክጽገን እዩ ዝብል እምነት የሎንን። ናተይ ሕቶ፡ ሰራዊት ምክልኻል ካብቲ ክልል ይውጻእ ወይ ናብ መዓስከሩ ይእቶ እሞ፡ ብሰላማዊ መንገዲ ዘተ ተገይሩ እቲ ጸገም ይፈታሕ ዝብል እዩ ነይሩ። ስምዒት ናይቲ ህዝቢ እፈልጦ እየ። እቲ ህዝቢ ብኸቢድ ተቘጢዑ እዩ። ነቲ ዝተቘጥዐ ህዝቢ ንውሱን ግዜ ከተሳቕዮን ክትቀትሎን ይከኣል ይኸውን፣ ብሓይሊ ከተንበርክኾ ግን ኣይከኣልን እዩ ዝብል እምነት ስለ ዝነበረኒ፡ ነዚ ኣረዲአዮም እየ። ካብ ካልእ ክፋል ሕብረተሰብ ካብ ብዙሓት ሰባት ተደዊሉለይ እዩ። ካብ ሰበስልጣን ግን ዝደወለለይ ወይ ዝረኸበኒ ሰብ የሎን።

ድሕሪኡ ግን ናይ ጸጥታ ሰባት ካባይ ተፈልዮም ኣይፈልጡን። “ምስኡ ዘለኹም ዝምድና እንታይ እዩ?” ብዝብል፡ ናብ ቤተይ ዝመጽኡ ዝነበሩ ገለ ሰባት ንሸሞንተ መዓልታት ዝተኣስሩ ኣለዉ። “ዓሪፍኩም ኮፍ በሉ” ብዝብል ንድሕነተይ ዝሕልዉ ዝነበሩ ኣባላት ሓለዋ ከይተረፉ ምፍርራሕ ይበጽሖም ነይሩ። መኪና ብምምራሕ ዘገልግለኒ ዝነበረ ወዲ ሓብተይ ነይሩ። ንትሽዓተ መዓልታት ምስ መኪናኡ ኣበይ ከም ዝወሰዱዎ ከይተፈለጠ ድሕሪ ምጽናሕ ፈንዮሞ። ዝዀነ ምንቅስቓስ ከይገብር ኢሎም እዮም ነዚ ኵሉ ዝገብሩ ነይሮም።

ኣብ መወዳእታ፡ ብ11 መስከረም 2023 ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ማይክ ሃመር ናብ ኢትዮጵያ ምስ መጽአ፡ ናብ ሓያት ሪጀንሲ ከይደ ምስኡ ተዘራሪበ ክወጽእ ከለኹ፡ ሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ መካይን ዝሓዙ ኣባላት ጸጥታ መጺኦም ቡልጋርያ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ኣብ ጐደና ከቢቦምኒ።

ንሓላውየይ ወሲዶም ኣጽዋሩ መንዚዖም፡ ተለፎናትና ወሲዶም፡ ነቲ መራሕ መኪና ኣውሪዶም፡ ንዓይ’ውን ፈቲሾም ተለፎነይ ወሲዶም። ፖሊስ ትራፊክን ህዝብን ክጭድር ምስ ጀመረ፡ ሓዲጐምና ከይዶም። ነቶም ኣባላት ሓለዋን ነቲ ኣቕሑን ሒዞም ከይዶም። ኣነ ናብ ቤተይ ተመሊሰ። ድሕሪኡ ካብ ገዛ ኣይወጻእኩን። በብመዓልቱ ናይ ጸጥታ ሰባት ይመጽኡ ነይሮም። ሰብ ክሳዕ ዝድቅስ ከኣ ይጸንሑ። በዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝመስል ኵነታት ኰይነ እየ ጸኒሐ።

ቢቢሲ፡ ኣብቲ ባይቶ ተሪር መደረ ክትገብር ከለኻ፡ እዚ ክመጸኒ እዩ ዝብል ስግኣት ኣይነበረካን ድዩ?

ገዱ፡ ካብ መፋርቕ 2022 ኣትሒዙ ዝከታተሉኒ ናይ ጸጥታ ሰባት ከም ዘለዉ እፈልጥ ነይረ። ሰባት’ውን ስእሊ እናልዓሉ ይህቡኒ ነይሮም እዮም። ሓበሬታ ነይሩኒ እዩ። ጸኒሑ ፍሉይ ሓይሊ ኣምሓራ ዕጥቁ ንምፍታሕ ዝተወስደ ስጕምቲ ስዒቡ ተቓውሞ እናሓየለ ምስ ከደ፡ ኣብ ልዕለይ ዝነበረ ክትትል እውን እናኸረረ ከይዱ።

ካብ ስራሕ ናብ ገዛይ ጥራይ እየ ዝኸይድ ነይረ። መብዛሕትኡ ግዜይ ኣብ ገዛ እየ ዘሕልፎ ነይረ። ዝዀነ ምኽንያት ይድለየለይ ከም ዝነበረን ሓደጋ ክወርደኒ ከም ዝኽእልን ግምት ነይሩኒ እዩ። ኣነ’ውን ንርእሰይ ኣእሚነያ እየ ነይረ። ስለዚ፡ ኣብቲ ባይቶ ንምዝራብ ክሓስብ ከለኹ፡ ቅትለት ሓዊሱ ማእሰርቲ ወይ ካልእ ክመጽእ ከም ዝኽእል ንነብሰይ ኣእሚነ እየ ተዛሪበ። ዝመጽአ እንተ መጽአ ምቕባሉ ናይ ሕልና ዕረፍቲ ዝህብ እዩ ኢለ እየ ዝሓስብ ነይረ።

ቢቢሲ፡ ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝመስል ኵነታት ከም ዝጸናሕካ ጠቒስካ፡ እዚ ብዝፈጠረልካ ስግኣት ምንቅስቓስካ ስለ ዝገደብካ ድዩ ወይስ መንግስቲ ከይትንቀሳቐስ ስለ ዝኸልከለካ?

ገዱ፡ ኣብ የማንን ጸጋምን ገዛይ ብቐጻሊ ክልተ መካይን ይመጽኣ ነይረን። ነቶም ኣባላት ጸጥታ ንፈልጦም ኢና፡ ይመላለሱ ነይሮም። እዚ ከኣ “ከይትወጽእ” ኢሎም ንምፍርራሕ እዩ ነይሩ። ንምውጻእ ፈቲነ ነይረ እየ። ሓደ እዋን ምስ ኣምባሳደር ሕብረት ኤውሮጳ ቈጸራ ነይሩኒ። ናብኡ ክኸይድ ከለኹ፡ ስዒቦምኒ። ብየማንን ጸጋምን ክልተ መካይን እየን ነይረን። ናብቲ ኣፍደገ ምስ ቀረብኩ፡ ናይ ምጭዋይን ምኽባብን ዝመስል ኣሰላልፋ ምስ ረኣኹ፡ ብኻልእ መንገዲ ተጠውየ ናብ ቤተይ ተመሊሰ።

ቀንዲ ድሌቶም ምስ ሰባት ከይራኸብ ምግባር እዩ’ምበር፡ ክንኣስረካ ወይ ክንቀትለካ፡ ወይ ካልእ ክንገብረካ እንተ ዝብሉስ ኣብ ኢዶም እዩ ነይሩ። መን ከልካሊ ኣለዎም? ሕጊ የሎን፡ ስርዓት የሎን፡ ገለ የሎን። ስለዚ ካብ ገዛ ከይወጽእ ኢሎም እዮም ነዚ ዝገብሩ ነይሮም። ብዓልቲ ቤተይ ናብ ቤተክርስትያን እንተ ከይዳ “መን ኣሎ?” ኢሎም ይስዕቡዋ። ኣብ ቤተይ ጋሻ መጺኡ እንተ ከይዱ ይከታተሉ። ምትኵታዃት ነይሩ እዩ። ኣብ ገዛይ ጥራይ ክቕመጥ ጸቕጢ ይግበረለይ ነይሩ። ብሰንከይ ሓደጋ ከይበጽሖም ኢለ ነቶም ሓለውተይ እውን ብኡንብኡ እየ ኣሰናቢተዮም። ሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ ወርሒ በዚ ኵነታት እዚ እየ ጸኒሐ።

ቢቢሲ፡ ብኸመይ ካብ ሃገር ክትወጽእ ክኢልካ?

ገዱ፡ ካብ ሃገር ዝወጻእኩ ብለይቲ እዩ። ሕጂ ክነግረካ ብዘይክእል ኵነታት ሰባት ሓጊዞምኒ እዮም።

ቢቢሲ፡ ሕጂ ህይወት ስደት ከመይ ኣሎ?

ገዱ፡ ስደት ስደት እዩ። ብፍላይ ከማይ ዕድመ እናደፍአ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ስደት ንዝዀነ ሰብ ዝምነዮ ኣይኰነን። ኣብ ዓውዲ ፖለቲካ ንሃገርን ሕብረተሰብን ክልውጥ እየ ኢለ ዝሓስብ ዝነበርኩ ሰብ፡ ናብዚ ምውዳቐይ ዘሕዝን ገጽታ ኣለዎ።

ብኻልእ መዳይ ድማ እቲ ናተይ ኣነባብራ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዘሎ ዝዀነ ይዅን ሰብ ዝሓሸ እዩ። ኣመሪካ ሃገር ናጽነት እያ። ሕግን ስርዓትን ኣኽቢርካ ክሳብ ዝነበርካ፡ ካብቲ ኣብዚ ሃገር ዝነብር ሰብ ብዘይፍለ መንገዲ እየ ዝነብር ዘለኹ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ዝዀነ ሰብ፡ ሰበስልጣን እውን እንተዀኑ ኵሎም ስግኣት ኣለዎም። ሃብታም ኰነ ድኻ ኣብ ውሽጢ ስግኣት እዩ ዝነብር ዘሎ። ስለዚ፡ እግዚኣብሄር ይመስገን ኣብ ጽቡቕ ኵነታት እየ ዘለኹ።

ቢቢሲ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ስራሕ መዐሸጊ-መካይን (ፓርኪንግ) ተዋፊርካ ዘርኢ ቪድዮ ተዘርጊሑ ነይሩ። ገለ ሰባት ምስ ንጽህና ኣተኣሳሲሮሞ ኣለዉ። ካልኦት ድማ ብኸመይ ኣብዚ ደረጃ መነባበሪ ስኢኑ ክብሉ ሓሳባቶም ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። ብኸመይ ኢኻ ናብዚ ስራሕ ኣቲኻ?

ገዱ፡ ናብዚ ሃገር ክመጽእ ከለኹ ጥራሕ ኢደይ እየ መጺአ፣ ዝዀነ ነገር ኣይነበረንን። ንምንባር ዘድልየኒ ነገር ሰሪሐ ክረክብ ነይሩኒ። እዚ ስራሕ እዚ ድማ ኣብቲ እዋን ዝረኸብኩዎ ስራሕ ኰይኑ።

እዚ ጥራይ እውን ኣይኰነን፡ ብውሱን ደረጃ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝነብሮ ብዝሓሸ መንገዲ ክነብር ዝገብረኒ ዘሎ እዩ። ብኻልእ ወገን ሰብ ዝተፈላለየ ነገር ከልዕል ይኽእል እዩ።

ንኽልል ኣምሓራ ኣብ ዝመርሓሉ ዝነበርኩ እዋን፡ እቲ ክልል ብቢልዮናት ገንዘብ ባጀት ዝምድብ እዩ ነይሩ። ምኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እውን ሃብቲ ሃገር ዘንቀሳቕስ ዓቢ ትካል እዩ። ይዅን’ምበር፡ እዚ ኵሉ ንዓይ ዝተመደበ ገንዘብ ኣይኰነን። ደሞዝተኛ እየ።

ስደተኛ ክኸውን እየ ኢለ እውን ሓሲበ ኣይፈልጥን። ካብ ሃብቲ ህዝቢ ወሲደ ናብራይ ከመሓይሽ እየ ኢለ ሓንቲ መዓልቲ’ውን ሓሲበ ኣይፈልጥን። ሰብ ኣይኣምንን ይኸውን። ግን መብዛሕትኡ፡ ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝነበረ ኣመራርሓ ጽቡቕ ባህሊ ነይርዎ ክበሃል ይከኣል እዩ። ርእሰ ምምሕዳራት ከም ኣብነት ምልዓል ይከኣል እዩ። ብጡረታኦም እዮም ዝነብሩ። ዘግየጸ ናብራ የብሎምን።

መብዛሕትኡ ሰብ ሓላፍነቱ ተጠቒሙ ናይ ምርሳይ ባህሊ ዘይነበሮ ክልል እዩ ነይሩ። ሕጂ ግን “ዕድመ ንብልጽግና” ኵሉ ነገር ተቐይሩ ካልእ ታሪኽ መጺኡ ኣሎ። ኣነ ኣብ ዝሓለፉ 26 ዓመታት ዝለዓለ መሃያ ዝኽፈል ዝነበርኩ እየ። ግን መሃያ ኢትዮጵያ ተደሚሩ ክመጽእ ዝኽእል መጠን ኵላትና እንርድኦ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ካልእ ንብረት፡ ብፍላይ ኣብ ወጻኢ ሃገር ገንዘብ ከተቐምጥ ዘኽእል ድሌት ኰነ ዓቕሚ ኣይነበረንን። በዚ ምኽንያት፡ ገዛእ ርእሰይን ሻንጣይን ጥራይ እየ ሒዘ መጺአ።