ብመሰረት እቲ ፕሪሚየም ታይምስ ናይጄሪያ ዝገበሮ መጽናዕቲ ሳውዲ ስታር ሕርሻ ደቨሎፕመንት ፒ.ኤል.ሲ ንመብዛሕትኡ እቲ ኣብ ዞባታት ኢትዮጵያ ጋምበላን በኒሻንጉል-ጉሙዝን ዝርከብ ናይ ሕርሻ ኮንሴሲየር መሬት ብዘይ ሕርሻ ገዲፍዎ ከም ዝኸደ ፕሪሚየም ታይምስ ናይጄሪያ ዝገበሮ መጽናዕቲ ሓቢሩ። ብመሰረት እቲ መራኸቢ ብዙሓን እቲ ኩባንያ 14,020 ሄክታር መሬት ከም ዝረኸበ ንምህርቲ ሩዝ ካብ 2.5 ቢልዮን ክሳዕ 3 ቢልዮን ዶላር ናይ ወጻኢ ኢንቨስትመንት ንምስሓብ መደብ ኣውጺኡ ኣሎ።
እቲ ብቢልዮነር ስዑዲ ዓረብ ኢትዮጵያዊ ሼክ መሓመድ ኣል-ኣሙዲ እተደገፈ ፕሮጀክት ዘመናዊ ምህርቲ ሕርሻን ብኣሽሓት ዝቝጸር ስራሕን ዓመታዊ 1 ሚልዮን ቶን ሰደድ ዘለዎ ሩዝን ዘጠቓልል ኢዩ ነይሩ። ይኹን እምበር ንልዕሊ 15 ዓመታት ድሕሪ ምትግባር ዝበዝሕ ክፋል ግራውቲ ገና ኣይተሓረሰን። ገለ ክፋል እቲ መሰረተ ልማት ኣብ ጥቕሚ ኣይውዕልን ኢዩ መሳርሒታት ኣብ ግዳም ምራተ ኣሎ መትረባት ግን ነቒጹ ወይ ተሓዲጉ።
ናይ መስኖን ናይ ምህርቲ ጸገማትን
ስትራተጂ ሳውዲ ስታር ነቲ ኣብ ግዜ ሶቭየት ዝነበረ መትረብ ምስፋሕን ኣብ ካልኢት 22 ኲቢክ ሜትሮ ማይ ካብቲ ኣብ ጥቓ ፈለግ ኣልዌሮ ዝርከብ መዕቈሪ መዕቈሪ ቦቦ ኣብ ካልኢት ምቕያር ዘጠቓልል ነበረ። እቲ ኩባንያ ንገለ ኽፋል እቲ ዞባ ኣጽረየ ኣስታት 35 ኪሎ ሜተር ዝንውሓቱ ኻልኣይ መትረብ መስኖ ሃነጸ። ኣብቲ መራኸቢ ብዙሓን ቃለ መጠይቕ እተገብረሎም ኣብቲ ኸባቢ ዝርከቡ ክኢላታት ሕርሻ ከም ዝገለጽዎ ናይ ምህንድስና ጕድለታትን ዘይስሩዕ ጽገናን ነቲ ስርዓት ኣብ ወሳኒ እኽሊ ዝበቍለሉ እዋን ውጽኢታዊ ከም ዘይኰነ ገይርዎ ኢዩ።
ምምሕዳር እቲ ስዑዲ ስታር ዚውንን ሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ኣከባብያውን ኣዋጣሚነትን መጽናዕትታት ጌጋታት ከም እተፈጸመ ኣፍልጦ ሂቡ እዩ። ኣብ ገምጋሙ ሞዴላት ምህርቲ ነቲ ኣብ ጋምቤላ ዚርከብ ከባቢያዊ ኣከባብያዊ ዅነታት ኣብ ግምት ኣየእተወን። ኣብ እዋን እኽሊ ዚመልእ እዋን ሕጽረት ጠሊ ዘይስሩዕ ዝናም ንመካኒካዊ ምህርቲ እተሓላለኸ ከምኡውን መጓሰ ዚስደዳ ኣዕዋፍ ንምህርቲ ሩዝ ኣሉታዊ ጽልዋ ኣሕዲሩሉ እዩ።
ተወከልቲ ማሕበረሰብ ሕርሻ ደቀባት ኣኑዋክን ኑዌርን ነቲ ውዕል ኣብ ግብሪ ንምውዓል ካብ መሬት ኣቦሓጎታት ከም እተገዓዙ ነቲ መራኸቢ ብዙሓን ገለጹ። ብመሰረት እቶም ኣብቲ ኸባቢ ንተቐማጦ እቲ ኸባቢ እተመባጽዓ መገድታትን ኣብያተ ትምህርትን ካልእ ጥቕምታትን ኣይተዋህበን፣ ዱር ምጽራይን ህንጸት መትረብን ግን ንመጓሰዪታትን ንሃብቲ ማይን ጸልይዎ እዩ።
ፕሪሚየም ታይምስ ናይጄሪያ ከም ዝጸብጸቦ እቲ መራኸቢ ብዙሓን ዝምርምሮ ውሽጣዊ መዛግብቲ ኣብ መንጎ ሰራሕተኛታት ግራት 36.7 ሚእታዊት ናይ ስራሕ ጕድኣት ከም ዘሎ ይሕብር። ብመሰረት እዚ መዛግብቲ እዚ 83.75 ሚእታዊት ካብቶም ተቘጻጺሮም ዘለዉ ሰራሕተኛታት ብዘይ ናይ ብሕቲ መከላኸሊ መሳርሒ ይሰርሑ ነበሩ። ልዕሊ 92 ሚእታዊት ናይቶም ኣብቲ ኸባቢ ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ግዝያውያን መዓልታዊ ሰራሕተኛታት ኢዮም ነይሮም ኣብ ወርሒ ድማ ትሕቲ 1,600 ናይ ኢትዮጵያ ብር ወይ 9.8 ዶላር ይረኽቡ ነበሩ።
ኮሚሽነር ኮሚሽን ኢንቨስትመንት ዞባዊ መንግስቲ ጋምበላ ሉ ኦፒዩ ኣብቲ ኢንቨስትመንት ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ናይ ንግዲ ተሓድሶ ኣኼባ ንምትግባር እቲ ፕሮጀክት ደንጓዪ ምዃኑ ነቒፍዎ። እቲ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ግድብ 10,000 ሄክታር መሬት ናይ መስኖ ተኽእሎ ከም ዘለዎ እዚ ድማ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ከም ዘይብሉ ገለጸ።
