ሃገራዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ ፋኖ (AFNM) ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ሃገራዊ ዋዕላ ዝርርብ ነጺግዎ ነቲ እናሰፍሐ ዝኸይድ ዘሎ ግጭታት ኣብ ክንዲ ምፍታሕ ሕጋውነት ሰልፊ ብልጽግና ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ንምድልዳል ተባሂሉ ብፖለቲካዊ ቍጽጽር ዝቈጻጸር መስርሕ ምዃኑ ገሊጽዎ።
እቲ ምንቅስቓስ ብ25 ሓምለ 2026 ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኢትዮጵያውያን ነቲ ዋዕላ ክቃወምዎን ንፌደራላዊ መንግስቲ ምጽራር ክቕጽሉን ጻውዒት ኣቕረበ። እቲ ኣዋጅ ንኣቕዋም AFNM ዘመልክት ኮይኑ ኣብ ከባቢ እቲ ኣብ መንጎ ሓይልታት ፋኖን ሓይሊ ምክልኻል ኢትዮጵያን ኣብ ዞባ ኣምሓራ ዝካየድ ዘሎ ቀጻሊ ኲናት ክርድኦ ኣለዎ።
ኮሚሽን ሃገራዊ ምይይጥ ኢትዮጵያ ኣዝዩ እተፈልየ ጸብጻብ ኣቕሪቡ ኣሎ። እቲ ብ15 ሓምለ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብወግዒ እተኸፍተ ዋዕላ ንብዙሓት ክፋላት ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ከም ዝኣከበን ኣብ ሸሞንተ ዓበይቲ ሃገራዊ ጕዳያት ምይይጥ የስፋሕፍሕ ከም ዘሎን ይገልጽ። እቲ ኮሚሽን እቲ መስርሕ ግልጽን ተሳታፍነትን ኣብ ዙርያ እቲ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ፖለቲካዊ ዘይምስምማዕ ኢትዮጵያ ሓባራዊ ስምምዕ ንምህናጽ ተባሂሉ እተዳለወ ምዃኑ ይገልጽ።
ኣብ መንጎ እዚ ኣቕዋም ዘሎ ዓብዪ ፍልልይ መሰረታዊ ሕቶ የበግስ – ኢትዮጵያ ተኣማንነት ዘለዎ ተቓወምቲ ምንቅስቓሳት ዕጡቓት ውድባት ፖለቲካውያን እሱራትን ኣብ ንጡፍ ግጭት ዝነብሩ ማሕበረሰባትን ካብ መስርሕ ወጻኢ ክጸንሑ ኸለዉ ዜተኣማምን ሃገራዊ ምይይጥ ክትገብር ትኽእልዶ?
AFNM ምንጻግ
ኢትዮጵያ ብህጹጽ ናይ ሓቂ ሃገራዊ ዝርርብ ከም ዘድልያ ይማጐት እንተዀነ ግን እዚ ሕጂ ዘሎ ዋዕላ ነዚ ዕላማ እዚ ክፍጽም ከም ዘይክእል ይማጐት። ብመሰረት እቲ ምንቅስቓስ እቲ መስርሕ ኣብ ትሕቲ እቲ ገዛኢ ፓርቲ ንመንግስትን ንፖለቲካዊ ሃዋሁን ነቲ ዋዕላ ንምምራሕ ሓላፍነት ዘለዎም ትካላትን ኣብ ዝቈጻጸረሉ ዅነታት ኢዩ ዝወደብ ዘሎ።
ብፍላይ ኣብ ገሊኡ ኽፋላት ኣምሓራ ዕጡቓት ኲናት ስለ ዝቐጸለ እቲ ምንቅስቓስ ምንጻግ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ሓይልታት ፋኖ መንግስቲ ሓይልታት ጸጥታ ዞባ እንደገና ንምውዳብን ዘይስሩዓት ዕጡቓት ጕጅለታት ኣጽዋር ንምውጋድን ድሕሪ ምፍታኑ ካብ 2023 ኣትሒዞም ምስ ፈደራላዊ ሰራዊት ይዋግኡ ኣለዉ።
ብዙሓት ኣምሓራውያን እውን ማሕበረሰቦም ካብቲ ንውግእ ትግራይ ዘብቅዐ ውዕል ፕሪቶሪያ ኣገዳሲ ውሳነታት ከም እተገለለ ይኣምኑ። ደገፍቲ ፋኖ ንፈደራላዊ መንግስቲ ሰላማውያን ሰባት ኣምሓራ ከዕቍብ ብዘይምኽኣሉ ንትካላት ጸጥታ ናይቲ ዞባ ከም ዘዳኸመ ከምኡውን ምስ ዎልካይት ራያን ካልኦት ኣከራኻሪ ዞባታትን እተተሓሓዘ ግጭታት ዕሽሽ ብምባል ይኸስስዎ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ነዚ ኽስታት እዚ ነጺግዎ እዩ። ንፋኖ ከም ዘይተፈቕደ ዕጡቕ ምንቅስቓስ ገይሩ ገሊጽዎ ኣሎ ነባሪ ሰላም ከኣ ኣጽዋር ኣጽዋር ምጥፋእ ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ምኽባር ከምኡውን ብሕጋዊ ፖለቲካዊ መትረባት ተሳትፎ ከም ዝሓትት ይማጐት።
ኣብ መንጎ ዘይተፈትሐ ኲናት ዚግበር ዝርርብ
ሃገራዊ ዝርርብ መብዛሕትኡ ግዜ ዓመጻ ቕድሚ ምምጻኡ ንተጻረርቲ ብሓባር ንምእካብ ዝዓለመ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ግን እቲ ዋዕላ ኣብ ኣምሓራ፣ ኦሮሚያን ገለ ክፋላት ትግራይን ውግእን ከቢድ ቅልውላው ጸጥታን እናቐጸለ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን ይካየድ ኣሎ።
ሰብኣዊ ሳዕቤናት ብቐዳምነት ብፖለቲካውያን መራሕቲ ዘይኰነስ ብተራ ሰባት እዩ ዚፍጸም።
ኣብቲ ብግጭት ዝተጠቕዐ ኸባቢታት ዝርከባ ስድራቤታት ኣዝማዶምን ኣባይቶምን መነባብሮኦምን ስኢኖም እዮም። ሓረስቶት ናብ መሬቶምን ዕዳጋኦምን ንምብጻሕ የጸግሞም እዩ። ተመሃሮ ትምህርቶም ብተደጋጋሚ ተቛሪጹ እዮም። ኣብ ገሊአን ኣውራጃታት መጓዓዝያ ሓደገኛ ክኸውን ከሎ ክንክን ጥዕናን ምግብን ሰብኣዊ ረድኤትን ግን ዘተኣማምን ኣይኰነን።
ሓይልታት መንግስትን ተዋጋእቲ ፋኖን ክልቲኦም ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ግፍዒ ብምፍጻሞም ተኸሲሶም ኣለዉ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ኲናት ኣምሓራ እተሳተፉ ወገናት ዘይሕጋዊ ቅትለትን ብሃውሪ ማእሰርትን ካልእ ግህሰታትን መዝጊቡ ኣሎ። ጋዜጠኛታትን መርመርትን ናይ ጸጥታ ቀይድታት ስለ ዜጋጥሞምን ንብዙሓት እተጐድኡ ማሕበረሰባት ንምብጻሕ ስለ ዜጸግምን ዜተኣማምን ሓበሬታ ውሱን እዩ።
ኣብ ርእሲ እዚ ኣብ ርእሰ ከተማ ዝካየድ ኣኼባ ካብ ህይወት እቶም ውግእ ዘሕልፉ ሰባት ዝረሓቐ ክመስል ይኽእል እዩ። ተሳተፍቲ ብዛዕባ ሃገራዊ ዕርቂ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክመያየጡ ይኽእሉ ኢዮም ተቐማጦ ኣምሓራ ግን ነቲ መስርሕ ብዝቐለለ መዐቀኒ ይፈርድዎ – ነቲ ውግእ ደው ከብሎ ሰላማውያን ሰባት ከዕቍብ ነቶም ብዘይ ግቡእ መስርሕ እተኣስሩ ሰባት ክፍትሑ ከምኡውን ናብ ፖለቲካዊ ፍታሕ ዘተኣማምን መገዲ ክፈጥር ድዩ?
እቲ ዝርርብ ነዚ ህጹጽ ሻቕሎት እንተ ዘይፈትሖ ከም ናይ ሰላም መስርሕ ዘይኰነስ ከም ትካል ጽምብል ጌርካ ኺርአ ይኽእል እዩ።
